Archiwa tagu: zło

Matthew Brzezinski – Armia Izaaka [RECENZJA]

Brzezinski M., Armia Izaaka. Walka i opór polskich Żydów, przeł. Miłosz Habura, Znak, Kraków 2013

Brzezinski M., Armia Izaaka. Walka i opór polskich Żydów, przeł. Miłosz Habura, Znak, Kraków 2013

Na rynku wydawniczym pojawiła się – chciałoby się rzec, że kolejna – książka traktująca o sytuacji Żydów na terenie II RP podczas II wojny światowej. Temat, zdawać by się mogło, że przeorany na wszystkie możliwe sposoby i strony. Na półkach w księgarniach czy stronach internetowych najważniejszych oficyn w Polsce można znaleźć niejedną książkę podejmującą temat okresu wojny i okupacji. Wśród propozycji opracowania i eseje historyczne,  sfabularyzowane reportaże czy dzieła pamiętnikarskie o losach polskich Żydów. Bibliografia obfita. Gdyby bliżej przyjrzeć się nowościom wydawniczym ostatnich lat, można stwierdzić, że żyjemy w okresie szczególnie bogatym w lektury, które odsyłają do poplątanych dziejów Polaków, Żydów, Rosjan czy Ukraińców. Sąsiadów współpracujących. Solidarnych w obliczu wspólnego zagrożenia. Ale też konfabulujących, konspirujących i wydających w ręce wroga. Jednak Armia Izaaka – Walka i opór polskich Żydów (Znak, 2013) jest książką inną – w pozytywnym tego słowa znaczeniu.

Continue reading “Matthew Brzezinski – Armia Izaaka [RECENZJA]” »

Czarnobyl – Francesco M. Cataluccio [RECENZJA]

Cataluccio F., Czarnobyl, przeł. Paweł Bravo, Czarne, Wołowiec 2013

Cataluccio F., Czarnobyl, przeł. Paweł Bravo, Czarne, Wołowiec 2013

Czarnobyl Francesco M. Cataluccio, autora wielu artykułów na temat historii i kultury Polski oraz Europy Środkowej, potrafi czytelnika zarówno rozczarować, jak i oczarować. Książka Cataluccio nie jest skrupulatnie opracowanym reportażem z podróży do miasta-widmo, miejsca naznaczonego cierpieniem oraz śmiercią, a takiego materiału odbiorca może oczekiwać po tytule książki oraz czarno-białym zdjęciu – zdjęciu przedstawiającym dość kolorową, minioną rzeczywistość, która w wyniku wybuchu elektrowni jądrowej zatrzymała się w miejscu. Mimo że autor otwiera książkę podróżą do Czarnobyla, tym samym realizuje konwencje reportażu, to z końcem pierwszego rozdziału otrzymujemy sprawnie poprowadzony esej historyczny. Książka F. M. Cataluccio to więcej niż doświadczenie z podróży do Czarnobyla oraz obraz szarego, opuszczonego w pośpiechu miasta – to intertekstualna, gatunkowo synkretyczna opowieść o zawiłych dziejach podzielonych sąsiadów; polskich, ukraińskich, rosyjskich oraz żydowskich. Czarnobyl odsłania historię motywowaną wzajemnymi uprzedzeniami, stereotypami, oskarżeniami oraz interesem politycznym; sugestywnym, miejscami literackim opisem, dodatkowo obwarowanym historycznymi źródłami, bezkompromisowo wskrzesza nieludzkie czasy oraz maluje pejzaż ziemi przesiąkniętej krwią i skażonej promieniowaniem.

Continue reading “Czarnobyl – Francesco M. Cataluccio [RECENZJA]” »

Powstanie w getcie warszawskim. Rozmowy Anki Grupińskiej

Grupińska A., Ciągle po kole, Wydaw. Czarne, wyd. II, Wołowiec 2013."Z człowiekiem jest tak, jak z lwami w stadzie, kiedy one na zewnątrz wyrzucają te słabsze. Żeby szakale, które podejdą, zżerały te słabe sztuki. Tak samo jest u ludzi. Nie ma różnicy"

Grupińska A., Ciągle po kole, Wydaw. Czarne, wyd. II, Wołowiec 2013.”Z człowiekiem jest tak, jak z lwami w stadzie, kiedy one na zewnątrz wyrzucają te słabsze. Żeby szakale, które podejdą, zżerały te słabe sztuki. Tak samo jest u ludzi. Nie ma różnicy”

Ciągle po kole Anki Grupińskiej, dziennikarki i reportażystki, to zapis rozmów z żołnierzami getta warszawskiego, które autorka przeprowadziła w latach 1985-2000. Nie jest to pierwsze wydanie książki – w 1991 roku ukazała się Po kole. Rozmowy z żydowskimi żołnierzami, wznowione i uzupełnione bogatym materiałem fotograficznym oraz biogramami powstańców w 2000 roku. Dzisiaj Wydawnictwo Czarne przedstawia polskiemu czytelnikowi wydanie drugie, tym razem bez gęstego obwarowania przypisami oraz wyjaśnieniami, bowiem, o czym pisze we wstępie Grupińska, o powstaniu i samym getcie, o Zagładzie wiemy już znacznie więcej niż trzynaście lat temu. Wiemy więcej, co nie oznacza, że mamy dostęp do rzetelnie opracowanych, historycznych prac naukowych – powstanie Żydów polskich w getcie warszawskim wciąż czeka na erudycyjne i wyczerpujące wydanie. Książka Anki Grupińskiej jest udaną próbą uzupełnienia luki w bibliografii powstania oraz przypomnienia heroizmu prostych obywateli pochodzenia żydowskiego w II Rzeczypospolitej. Obala stereotypowy, poniekąd rasistowski i antysemicki obraz Żyda-bydlaka, zdepersonalizowanego i wpędzonego między mury dla „rasy niewolników”. Getto, Holocaust czy Auschwitz konstytuują cierpienie, nędzne życie i nędzne umieranie, a nie mówi się o spartańskiej walce podczas powstania w styczniu i kwietniu 1943 r., by przeżyć, by pozostać ludźmi. Ciągle po kole wskrzesza również zapomniane osoby, spalane gorejącą gwiazdą nazwisk-symboli, np. Janusza Korczaka, którego decyzja, o czym wspomina Adina Blady Szwajgier (lekarka, zm. w 1993 r. w Warszawie), była konsekwencją życia: „Korczak wypełnił swój obowiązek do końca, do samego końca. I jeśli wypełnianie obowiązku jest bohaterstwem… Wie pani, mnie w tym wszystkim zawsze boli jedna rzecz. Dlaczego mówi się tylko o Korczaku?”[1]. Wśród defilady korczakowskiej  do gazu szło co najmniej czterech opiekunów, w tym młode dziewczyny, ale ich śmierć pozostała bezimienna, bo nie były znane, bo nie były pisarkami.

Continue reading “Powstanie w getcie warszawskim. Rozmowy Anki Grupińskiej” »

Horror w Zimbabwe. Peter Godwin – Strach. Ostatnie dni Roberta Mugabe

Godwin P., Strach. Ostatnie dni Roberta Mugabe, przeł. Paweł Lipszyc, Wydaw. Czarne 2013

Strach. Ostatnie dni Roberta Mugabe (Wydaw. Czarne, 2013) Petera Godwina, dziennikarza, prawnika i publicysty urodzonego w Zimbabwe, niewątpliwie należy uznać za perełkę współczesnego reportażu, który wnikliwym, przejrzystym i bezkompromisowym językiem przedstawia globalnemu czytelnikowi anatomię zła tyrana afrykańskiego – Roberta Mugabe. Autor poświęcił książkę, o czym czytamy w dedykacji, mieszkańcom Zimbabwe, „[…] którzy żyli w stanie ciągłego zagrożenia, zostali ranni lub zabici w walce o wyzwolenie się spod dyktatury. Oby ich ofiara nie została zapominana” – tym samym Strach to nie tylko sprawny reportaż z pogranicza publicystyki oraz informacji, ale przede wszystkim kronika, świadectwo męczeńskiej i heroicznej walki mieszkańców Zimbabwe o demokratyczne przemiany i wyzwolenie się spod autorytarnych, policyjnych rządów Mugabego. Peter Godwin napisał książkę ważną dla współczesnego czytelnika – kiedy My, ludzie Zachodu, pijemy kawę w restauracji za 10/15 zł, na świecie (o czym pisał Peter Singer w Życie, które możesz ocalić) według ONZ aż 1,4 miliarda ludzi żyje w skrajnym ubóstwie, a prawie miliard głoduje. Strach to również reporterskie oskarżenie Roberta Mugabe o doprowadzenie Zimbabwe (kraju, który jeszcze przed dyktatorskimi rządami należał do czołówki najlepiej rozwijających się państw afrykańskich) do ruiny oraz książka, która skłania do refleksji nie tylko o fenomenie zła i bestialskich pokładach natury ludzkiej, ale również obraz miltonowskiego Pandemonium, piekła, z tą jednak różnicą, że pierwsze skrzypce w lekturze Godwina nie gra szatan, ale człowiek, motywowany nienawiścią do „rasy panów” (ludzi białych) i Zachodnich imperialistów, kolonizatorów. Kim jest sam Robert Mugabe?

Continue reading “Horror w Zimbabwe. Peter Godwin – Strach. Ostatnie dni Roberta Mugabe” »