106. urodziny Ireny Sendlerowej

Swoje 106. urodziny obchodziłaby dzisiaj Irena Sendlerowa z domu Krzyżanowska. Odznaczona tytułem Sprawiedliwą wśród Narodów Świata (1965) polska działaczka społeczna uratowała w latach wojny i okupacji około 2,5 tys. dzieci pochodzenia żydowskiego. Historia Ireny Sendlerowej przez wiele lat pozostawała wiedzą niewygodną. O jej czynie wiedzieli nieliczni. Zmieniła to dopiero sztuka Life in a Jar, którą w 1999 r. wystawił (wspólnie ze swoimi uczennicami) nauczyciel z USA.

Pierwsza biografia I. Sendlerowej autorstwa Anny Mieszkowskiej.

Pierwsza biografia I. Sendlerowej autorstwa Anny Mieszkowskiej.

O swoich dokonaniach mówiła: „Ogromnie mnie osobiście krępuje cała ta otoczka, która nieustannie robi z nas bohaterów. […] Robiliśmy to jako rzecz zupełnie normalną, w myśl zasady, że jak człowiek tonie, to ten drugi musi mu podać rękę lub choć mały palec. To podkreślanie nadzwyczajności naszych prac jest żenujące”[1]. Polska działaczka charytatywna podkreślała, że jej działaniom przyświecała prosta (choć w latach wojny i okupacji niekoniecznie) zasada ratowania człowieka, niezależnie od stanu i pochodzenia. Czyn – przez wielu nazywany bohaterski – wynikał po prostu, jak przekonywała, z potrzeby serca.

Irena Sendlerowa trafiła do getta warszawskiego na „własne żądanie”. Od dyrektora Miejskich Zakładów Sanitarnych otrzymała fikcyjną przepustkę jako pracownik zatrudniony  przy dezynfekcji. Po wejściu do getta I. Sendlerowa zakładała, na znak solidarności z Żydami, opaskę Dawida. Jako członkini „Żegoty” (Rada Pomocy Żydom) i we współpracy z polskimi organizacjami pomocowymi przemycała dzieci z getta na „aryjską stronę”. Wyprowadzone z piekła dzieci trafiały do domów zastępczych oraz sierocińców. Sama działaczka szczęśliwym biegiem uniknęła śmierci – 21 października 1943 r. została aresztowana przez Gestapo i po trzymiesięcznym śledztwie skazana na śmierć (kartoteka-lista uratowanych dzieci nie została odnaleziona przez Niemców; sporządzoną przez I. Sendlerową listę przechowywała – w słoiku – jej przyjaciółka). Dzięki zbiórce pieniędzy zorganizowanej przez „Żegotę”, I. Sendlerowa wyszła na wolność. Kilka miesięcy później wzięła udział (jako pielęgniarka) w powstaniu warszawskim. Po wojnie nie pozostała bierna wobec biedy i krzywdy – zaangażowała się w działania Polskiego Czerwonego Krzyża, zakładała domy opieki społecznej. Za współpracę z Armią Krajową była podczas przesłuchań (oskarżona o zatrudnianie byłych żołnierzy AK) torturowana przez SB (straciła wtedy dziecko). Działaczka „Solidarności”.

Continue reading “106. urodziny Ireny Sendlerowej” »

„Powstanie Warszawskie” walczy o Oscara

Twórcy filmu Powstanie Warszawskie zaprezentowali zwiastun dla międzynarodowej publiczności z angielskimi napisami. Producenci – Muzeum Powstania Warszawskiego – liczą na nominację dokumentu do Oscara 2015 w kategorii „najlepszy pełnometrażowy film dokumentalny”.

Powstanie WarszawskieTrailer dla międzynarodowej widowni różni się od krajowego krótkimi informacjami nt. samego Powstania. Zwiastun otwiera złowieszczy, przeszywający brunatne niebo świst nadlatującego samolotu – zapowiedź tego, co hitlerowskie Niemcy zrobią z mieszkańcami Warszawy i miastem w ciągu dwóch miesięcy (1 sierpnia – 3 października 1944 r.). Pierwsza „sekwencja” filmu zwiastująca apokalipsę „Paryża Północy” (tak określano międzywojenną stolicę Polski) zamyka na czarnym tle napis: „This is a true story” („To jest prawdziwa historia”). W kolejnych odsłonach bohatersko walczącej Warszawy, wśród wybuchów, gruzów, bólu i śmierci autorzy zwiastuna przekazują zagranicznemu odbiorcy najistotniejsze informacje: „Europe. August 1, 1944. In Warsaw outbreaks the uprising” (Europa. 1 sierpnia, 1944. W Warszawie wybucha powstanie”). W odstępie dwóch wersów – dla podkreślenia – jedna z najważniejszych i bolesnych informacji: „It will cost 200.00 lives” („Będzie kosztować 200 tys. żyć”). Trailer zamyka wymowne zdanie: „87 minutes of truth” („87 minut prawdy”).

Continue reading “„Powstanie Warszawskie” walczy o Oscara” »

Poeta tragiczny – Tadeusz Gajcy

Tadeusz Gajcy (1922-1944)

Tadeusz Gajcy (1922-1944)

70 lat temu zginął jeden z najlepiej zapowiadających się poetów współczesności – Tadeusz Gajcy. Poeta zginął (razem ze Zdzisławem Stroińskim) 16 sierpnia 1944 r. podczas walk na Starym Mieście. Urodzony w 1922 r. debiutował w 1943 r. na łamach podziemnego czasopisma „Sztuka i Naród” (miesięcznik redagowany przez młodych intelektualistów, m.in. Wacława Bojarskiego oraz Andrzeja Trzebińskiego) wierszem Wczorajszemu (po publikacji został, wspólnie ze Z. Stroińskim, członkiem grupy literackiej „Sztuka i Naród”). Młodość poety została zdeterminowana przez okres wojny i okupacji, co znajduje swój wyraz w utworach poetyckich, w których dominuje tematyka narodowa, zachęcająca i wzywająca do walki z niemieckim okupantem. Pierwszy tomik Widma ukazał się wiosną 1943, drugi – Grom powszedni – w 1944 r. Przedstawiciel pokolenia Kolumbów. Przedstawicieli grupy łączyło wspólne doświadczenie, m.in. walka z niemieckim okupantem, partyzantka i udział w powstaniu warszawskim. 

Jak nie kochać strzaskanych tych murów,
tego miasta, co nocą odpływa,
kiedy obie z greckiego marmuru –
i umarła Warszawa, i żywa („Śpiew murów”)

Bohaterki Warszawy

Wachowicz B., Bohaterki powstańczej Warszawy

Wachowicz B., Bohaterki powstańczej Warszawy, Wydaw. Muza, Warszawa 2014

„Tamte dziewczęta stały się chlubą naszej historii. Dowiodły niezwykłej mocy ducha, twardej woli obowiązku, nieustępliwego poczucia odpowiedzialności – te słowa Aleksandra Kamińskiego są mottem książki „Bohaterki powstańczej Warszawy” Barbary Wachowicz, która pojawiła się w księgarniach 30 lipca z okazji 70. rocznicy. 

Powstanie Warszawskie miało trwać kilka dni i zakończyć się szybkim zwycięstwem i świętem wolności. Dlatego też wiele kobiet poszło na barykady z nadzieją stając się symbolem największej ofiarności, poświęcenia i męstwa. Działając w Armii Krajowej i podziemnym harcerstwie ratowały rannych i trwały przy nich wiedząc, że zginą, przenosiły pod ostrzałem rozkazy i meldunki, budowały barykady, transportowały broń, przeprowadzały kanałami, otaczały opieką ludność cywilną i zdobywały żywność.

Continue reading “Bohaterki Warszawy” »