Wizje humanistyki [Janion – C. Levi-Strauss – J. Sartre]

Wizje humanistyki a język, w oparciu o recepcję hermeneutyczną Marii Janion.

M. Janion - Humanistyka. Poznanie i terapiaZbyt wiele problemów dotyczących humanistyki porusza Maria Janion (Humanistyka: poznanie i terapia), by można je było prawidłowo przedstawić, stosując przy tym jedną myśl przewodnią. Jednak postanowiłem skupić się na zagadnieniu, które nazywam: wagą języka literackiego, jego praktycyzmie i roli jaką pełni we współczesnej humanistyce, a więc jego związkom z rzeczywistością społeczną, językiem jako nośnikiem wszelkiej idei i wreszcie języku jako płaszczyźnie komunikacyjnej, bowiem, jak powiedział Gadamer, „komunikacja między ludźmi, to komunikacja językowa”.

Swoisty duch czasu jest zjawiskiem, tłem, które możemy wyodrębnić z mniejszym bądź większym trafem w każdej epoce humanistyczno-literackiej. Jak słusznie zauważa Janion – „to, co się myśli o literaturze […] uzależnione bywa w ogromnym stopniu od literatury takiej jaką ona jest współcześnie”, tak więc w poszczególnych epokach zawsze istniało przeświadczenie w świadomości odbiorców na kształt gruntu, dobrego smaku, które to, mówiąc metaforycznie, tworzyło fundament właściwych norm, czasem konwenansów, z którymi to liczyć się musiało każde nowo zaistniałe dzieło literackie. Oczywiście, częsta była to również forma ucieczki od innych płaszczyzn ekspresji kulturalnej do tak powszedniej książki, gotowego zwierciadła życia, często właśnie „raju utraconego”. Jednak to potrzeba wciąż warunkowała być albo nie być autorów, a jakaś forma zmiany paradygmatu była i jest ciągle wydarzeniem na miarę geniuszu literackiego. Współistnienie twórcy, często uważanego za autonomiczny świat, i jego tworu literackiego wraz ze światem „oczekujących” oraz niehermetycznych, intelektualnie otwartych na nowe prądy odbiorców jest niekwestionowane. Odbiciem tych jakby dwóch światów są dwie formy języka w humanistyce: język literacki jako język utworu pisarza, język stylu literackiego, prądu czy nawet epoki, oraz język rozumiany jako język metaliteratury, często odznaczający się krytyczno literacką refleksją, jednak to dopiero na gruncie dyskursu między tymi przenikającymi się płaszczyznami porozumienia możliwa jest jakakolwiek ocena, krytyka bądź pochwała również co do adekwatności pierwszego z wymienionych tu języków względem odbiorców, którzy to z racji swej „funkcji” posługują się w głównej mierze tym drugim. Jeśli teraz za intencję czytelników przyjąć (w głównej mierze) chęć wniknięcia w świat autorów (często uważany za ekskluzywny) jako dawców kultury, dążność do równouprawnionego decydowania o tym, co jest warte mojego zainteresowania jako jednostki myślącej i aktywnej to widzimy, iż tak zwany spór o język, w którym to padają zarzuty typu: zbyt wyszukanego żargonu naukowego, niedostępności dla potocznie rozumianych mas, jest niczym innym jak sporem o samostanowienie wizji i kierunku rozwoju w humanistyce.

Continue reading “Wizje humanistyki [Janion – C. Levi-Strauss – J. Sartre]” »

Polska: Wspólnota fantazmatyczna?

Bielik-Robson A., Czapliński P., Michnik A., Kim są Polacy, Wydaw. AGORA, Warszawa 2013

Bielik-Robson A., Czapliński P., Michnik A., Kim są Polacy, Wydaw. AGORA, Warszawa 2013

Kim są Polacy jest zbiorem rozmów (właściwie tylko jedna rozmowa z Adamem Michnikiem) oraz esejów polskich intelektualistów. Książka ważna i potrzebna, szczególnie dzisiaj, w dobie zaniku krytycznego myślenia oraz antydialogu, namiętnie wykrzykującego swoje racje i unicestwiającego demokratyczny, nowoczesny dyskurs. Głos w sprawie polskiego patriotyzmu, polskiej tożsamości (jeśli taka istnieje i kształtuje świadomość Polaka) oraz zawiłych, często wzajemnie skonfliktowanych i wewnętrznie podzielonych dziejów historii zabiera Adam Michnik, poeta, eseista i prozaik Adam Zagajewski, polska filozof Agata Bielik-Robson czy bp Grzegorz Ryś. Pozostałe nazwiska, niewątpliwie wielkie i wprawiające w ruch polską myśl krytyczną, pozostawiam jedynie enumeracji: Przemysław Czapliński (krytyk literacki), Janusz Tazbir (badacz historii staropolskiej) oraz Joanna Tokarska-Bakir (antropolog kultury) – zaprezentowane eseje albo powtarzały już wcześniej wyartykułowany problem (mesjanistycznego patriotyzmu czy antysemityzmu), albo diagnozowały, dobrze znane uczniowi w liceum, choroby i wady I Rzeczypospolitej (esej historyczny J. Tazbira). Wartość Kim są Polacy konstytuuje nie tylko zasadność próby odpowiedzi na pytanie postawione w tytule, ale merytoryczna i erudycyjna zawartość prac wszystkich, z wyjątkiem polemiki ab G. Rysia, autorów zbioru. Obfite obwarowanie intertekstualnymi nawiązaniami do dorobku literackiego-filozoficznego (A. Mickiewicz, J. Słowacki, C. Norwid, W. Gombrowicz czy Cz. Miłosz) oraz humanistyczna terminologia odsłaniają czytelnikowi sprawną realizację literacko-publicystycznego eseju; jednak grający pierwsze skrzypce językowy elitaryzm w tego rodzaju pracach stawia zbiór poza zasięgiem pani Jadzi z pobliskiego kiosku czy pana Tadka z sąsiedniego gospodarstwa.

Continue reading “Polska: Wspólnota fantazmatyczna?” »

Polacy nieoczytani. Czytelnictwo za 2012 r. 61% – nie czyta!

 JEST ŹLE, A NAWET BARDZO ŹLE. 61% POLAKÓW NIE CZYTA!

Wyniki badań nt. czytelnictwa za 2012, źródło: Gazeta Wyborcza

Wyniki badań nt. czytelnictwa za 2012. Grafika/źródło: Gazeta Wyborcza

Czy w Polsce mamy problem z czytelnictwem? Według badań Biblioteki Narodowej i TNS OBOP Polska należy do wiodących krajów Unii Europejskiej, w których mieszkańcy z oporem sięgają przynajmniej po jedną książkę w danym roku. W 2009 roku aż 63% respondentów nie przeczytało nic innego, jak daty ważności na artykułach spożywczych. Zdawałoby się, że odnotowany wzrost z 2010 roku (44%) zapowiada optymistyczne zmiany, jednak ostatnie badania za 2012 r. wskazują, że aż 61% Polaków nie miało żadnej styczności z książką. Szczególnie niepokoją statystyki dotyczące społecznego zasięgu książki w różnych grupach, np. zależnie od stanu materialnego, wykształcenia czy miejsca zamieszkania. Okazuje się, że istnieje około 30% uczniów i studentów(sic!), tak zwana grupa czytających (przynajmniej w teorii), którzy nie mieli żadnego kontaktu z książką czy artykułem dłuższym niż trzy strony maszynopisu. Zastanawiający jest wynik badania przeprowadzonego wśród osób z wykształceniem wyższym (niezależnie od kierunku: nauczyciele, lekarze, architekci i etc., którzy nie aktualizują i nie podnoszą swoich kwalifikacji zawodowych) – nieczytających z dyplomem ukończenia studiów mamy w Polsce aż 20 proc. To najbardziej charakterystyczna zmiana ostatnich lat – ci, którzy uważają siebie za elitę intelektualną i filary współczesnej kultury, w ogóle nie czytają książek. A czym skorupka za młodu nasiąknie…

Continue reading “Polacy nieoczytani. Czytelnictwo za 2012 r. 61% – nie czyta!” »

„Janion. Transe – traumy – transgresje”. Wywiad rzeka K. Szczuki z M. Janion

Tytuł recenzji: »Janion. Transe – traumy – transgresje. 1. Dziecię«. Kazimiera Szczuka

Autor: Jarosław Czechowicz

Dostęp: recenzja ukazała się 29 marca na – Krytycznym okiem

Premiera książki odbyła się 12 lutego 2013 r. Obecnie nakład wyczerpany. Wydawnictwo zapewnia, że książka powróci już 5 marca.

Premiera książki odbyła się 12 lutego 2013 r. Obecnie nakład wyczerpany. Wydawnictwo zapewnia, że książka powróci już 5 marca.

Znana jest bliska zażyłość Kazimiery Szczuki z jej mentorką Marią Janion. Obie kobiety postanowiły to jakoś wykorzystać. Stworzyły wywiad – rzekę. Jego pierwsza część zdecydowanie zachęca do tego, by zajrzeć do kolejnych, kiedy już się ukażą. Wybitna znawczyni romantyzmu, wnikliwy naukowiec, najmłodsza w Polsce osoba z tytułem profesora, jaki otrzymała w 1963 roku… Janion zdaje sobie sprawę z tego, iż jej życie się kończy. Nie brak jej jednak werwy, inteligencji i poczucia humoru – nawet wtedy, kiedy opowiada o czasach bynajmniej nie radosnych. Ta publikacja z jednej strony zasiewa wiele wątpliwości o naturę nie tyle polskości w ogóle, co choćby polskiej mentalności, mitów, trudów pracy naukowej i niełatwego dzieciństwa, dzięki któremu – paradoksalnie – Maria Janion uzyskała siłę, inwencję i wnikliwość, by być jedną z ważniejszych i najbardziej poważanych badaczek współczesnej Polski.

Continue reading “„Janion. Transe – traumy – transgresje”. Wywiad rzeka K. Szczuki z M. Janion” »