Archiwa tagu: Jean-Paul Sartre

Z „Ziemi Ulro” Miłosza

Świat ludzi okaleczonych duchowo, cierpiących w ciszy, świat jednowymiarowych myślicieli, ewangelistów materializmu i osób pozbawionych nadziei. Trudno jednym zdaniem zinterpretować Ziemię Ulro, pojęcie ukute przez barona mistyków Williama Blake’a.

Dla Miłosza ziemia ta jest niczym mozaika ludzkich starań, by odpowiedzieć na kilka wiecznych i fundamentalnych pytań. Pytań o prawdę bez złudzeń jaką Miłosz widzi u Becketta, pytań o zło, które zaprząta myśli mieszkańców Ulro od czasów manichejczyków po Newtona, Heideggera i Marksa. Nie można opisać Ulro bez zanurzenia się w ogrom myśli giganta, jakim jest Miłosz… i wciąż mało. Z odmętów historii woła do nas bowiem Platon, Dante, Mickiewicz, Dostojewski i cała rzesza mocarzy, którzy na swoich ramionach próbowali ponieść niczym kaganek sens kondycji ludzkiej. Ziemia Ulro jako zbiór esejów to oko w oko z człowiekiem wciąż walczącym za pomocą logosu i wiary w człowieka jako jedności hellenistycznego umysłu, słowiańskiego mistycyzmu i anglosaskiej zdolności do praktycznej refleksji.

Continue reading “Z „Ziemi Ulro” Miłosza” »

Wizje humanistyki [Janion – C. Levi-Strauss – J. Sartre]

Wizje humanistyki a język, w oparciu o recepcję hermeneutyczną Marii Janion.

M. Janion - Humanistyka. Poznanie i terapiaZbyt wiele problemów dotyczących humanistyki porusza Maria Janion (Humanistyka: poznanie i terapia), by można je było prawidłowo przedstawić, stosując przy tym jedną myśl przewodnią. Jednak postanowiłem skupić się na zagadnieniu, które nazywam: wagą języka literackiego, jego praktycyzmie i roli jaką pełni we współczesnej humanistyce, a więc jego związkom z rzeczywistością społeczną, językiem jako nośnikiem wszelkiej idei i wreszcie języku jako płaszczyźnie komunikacyjnej, bowiem, jak powiedział Gadamer, „komunikacja między ludźmi, to komunikacja językowa”.

Swoisty duch czasu jest zjawiskiem, tłem, które możemy wyodrębnić z mniejszym bądź większym trafem w każdej epoce humanistyczno-literackiej. Jak słusznie zauważa Janion – „to, co się myśli o literaturze […] uzależnione bywa w ogromnym stopniu od literatury takiej jaką ona jest współcześnie”, tak więc w poszczególnych epokach zawsze istniało przeświadczenie w świadomości odbiorców na kształt gruntu, dobrego smaku, które to, mówiąc metaforycznie, tworzyło fundament właściwych norm, czasem konwenansów, z którymi to liczyć się musiało każde nowo zaistniałe dzieło literackie. Oczywiście, częsta była to również forma ucieczki od innych płaszczyzn ekspresji kulturalnej do tak powszedniej książki, gotowego zwierciadła życia, często właśnie „raju utraconego”. Jednak to potrzeba wciąż warunkowała być albo nie być autorów, a jakaś forma zmiany paradygmatu była i jest ciągle wydarzeniem na miarę geniuszu literackiego. Współistnienie twórcy, często uważanego za autonomiczny świat, i jego tworu literackiego wraz ze światem „oczekujących” oraz niehermetycznych, intelektualnie otwartych na nowe prądy odbiorców jest niekwestionowane. Odbiciem tych jakby dwóch światów są dwie formy języka w humanistyce: język literacki jako język utworu pisarza, język stylu literackiego, prądu czy nawet epoki, oraz język rozumiany jako język metaliteratury, często odznaczający się krytyczno literacką refleksją, jednak to dopiero na gruncie dyskursu między tymi przenikającymi się płaszczyznami porozumienia możliwa jest jakakolwiek ocena, krytyka bądź pochwała również co do adekwatności pierwszego z wymienionych tu języków względem odbiorców, którzy to z racji swej „funkcji” posługują się w głównej mierze tym drugim. Jeśli teraz za intencję czytelników przyjąć (w głównej mierze) chęć wniknięcia w świat autorów (często uważany za ekskluzywny) jako dawców kultury, dążność do równouprawnionego decydowania o tym, co jest warte mojego zainteresowania jako jednostki myślącej i aktywnej to widzimy, iż tak zwany spór o język, w którym to padają zarzuty typu: zbyt wyszukanego żargonu naukowego, niedostępności dla potocznie rozumianych mas, jest niczym innym jak sporem o samostanowienie wizji i kierunku rozwoju w humanistyce.

Continue reading “Wizje humanistyki [Janion – C. Levi-Strauss – J. Sartre]” »