Archiwa tagu: J. Kosiński

„Sońka”. Ignacy Karpowicz o grzechach historii [RECENZJA]

Ignacy Karpowicz - Sońka
Sońka
na trwale zapisze Karpowicza w kanonie pisarzy literatury współczesnej. Autor Niehalo (debiut, 2006 r.), Gestów (2008, nominacja do Nike) czy ości (2013, nominacja do Nike) napisał książkę, w której świat przedstawiony został nie tylko historycznym patosem, ale i realistycznymi, naturalistycznymi środkami stylistycznymi. Krytycy literatury punktują walory najnowszej powieści białostocczanina: sporo w niej autorskiego dystansu (w przeciwieństwie do poprzednich wielowątkowych powieści, w których ostrze fabuły najczęściej uderzało we współczesne, powiedzmy, zjawiska), języka symbolicznego i okapującego liryzmem, przechodzącego w końcu w dosadność i brutalność – bowiem historia tytułowej Sońki nie jest opowieścią z happy endem, mnóstwo w niej cierpienia, tragicznej miłości i samotności. To wszystko prawda, gdyby nie szczegóły.

Continue reading “„Sońka”. Ignacy Karpowicz o grzechach historii [RECENZJA]” »

„A Mémoire of the Holocaust Years” to mistyfikacja

Misha Defonseca. Autorka fałszywej autobiografii może trafić na 5 lat do więzienia. Fot.: Facebook pisarki

Tekst: Mariusz Rakoski 

To może być jedno z największych oszustw literackich XX-XXI wieku. W 1997 roku na rynku wydawniczym ukazała się książka, która szybko zapisała się nie tylko w historii literatury. Autobiograficzna powieść Przeżyć z wilkami (A Mémoire of the Holocaust Years) została włączona przez opinię publiczną do kanonu literatury wojennej, a perypetie 8-letniej bohaterki (Żydówki Miszke) zostały powszechnie uznane za autentyczne, z krwi i kości (dosłownie) świadectwo katastrofizmu i Zagłady. Lektura została przetłumaczona na kilkanaście języków, a we Francji powstał film na podstawie wspomnień Misha Defonseca. Mimo że od początku historycy holocaustu i część środowisk żydowskich podważali wiarygodność świata przedstawionego w Przeżyć z wilkami, belgijska autorka do 2008 roku (podczas premiery filmu pokazała kompas, dla „Le Figaro” powiedziała: „To mój najdroższy talizman, mój amulet przynoszący szczęście. Bez niego, nie mogłabym pewnie zobaczyć historii mojego życia przeniesionej na ekran”) podtrzymywała, że to, co przedstawiła w „autobiograficznej” powieści, naprawdę się wydarzyło.

Przeżyć z wilkami reklamowana była jako „prawdziwa historia o przeżyciu Zagłady”. Historia 8-11 letniej Żydówki poruszyła czytelników na wszystkich kontynentach. Gerusza i Reuven, rodzice Miszke, wyjeżdżają z Niemiec do Belgii, gdzie tylko tymczasowo znajdują schronienie; w 1941 roku rodzice dziewczynki zostają prawdopodobnie wywiezieni do niemieckiego obozu zagłady w Europie Środkowej. Bohaterka, będąc pod opieką „niemiłej” pani i wobec narastającej fali przemocy w Belgii, postanawia odnaleźć rodziców – zabiera trochę jedzenia oraz kompas i wyrusza na wschód. Czteroletnia droga bohaterki obrazuje ogrom ludzkiego barbarzyństwa, niegodziwości i zwierzęcości (m.in. masowe zabójstwo polskich dzieci ukrywających się w lesie). Odtrącona przez miejscowych mieszkańców obcowała z wilkami – zachowywała się jak małe zwierzę, polowała, instynktownie walczyła o przeżycie, jadła rośliny, robaki oraz padlinę. Przez Niemcy i Polskę dociera aż na Ukrainę, gdzie wśród rosyjskich konspirantów znalazła opiekę i schornienie. Przekonana, że rodzicie wrócili do Belgii, postanawia udać się w drogę powrotną do domu…

Continue reading “„A Mémoire of the Holocaust Years” to mistyfikacja” »

Jerzy Kosiński. Geniusz literatury czy wybitny oszust?

Kosiński J., Malowany ptak, Wydaw. Albatros, wyd. V, Warszawa 2011

Kosiński J., Malowany ptak, Wydaw. Albatros, wyd. V, Warszawa 2011

Z cyklu: Aresztowane książki. Ocenzurowane, zakazane i znienawidzone

UWAGA: w artykule wykorzystano drastyczne fragmenty powieści

Jedno z ulubionych powiedzeń autora Malowanego ptaka brzmi: „chodzę w przebraniu”. Postać Jerzego Kosińskiego do dziś pozostaje owiana tajemnicą; prawdziwego Kosińskiego, jak powiedział Janusz Głowacki, jeszcze nie poznaliśmy. Jednak o laureacie najważniejszej nagrody amerykańskiej (National Book Award) z 1969 za powieść Kroki wiemy całkiem sporo. Wiemy wystarczająco, aby zaprzeczyć, że Malowany ptak jest relacją dokumentalną, która elementami narracji wiernie oddaje klimat wojny i okupacji – dogmat o autentyzmie przedstawionych wydarzeń wysunęli niektórzy amerykańscy krytycy, zachłyśnięci tragicznymi losami kilkuletniego chłopca, którego fatum Zagłady prowadzi z wioski do wioski. Fatalizm oddający „bękarta” w ręce troglodytów, potworów, których życie zdaje się regulować plemienny, pierwotny instynkt przetrwania wzruszył również dziennikarzy z prestiżowego, obiektywnego i rzetelnego „New York Timesa”. Historia ocalałego z Holocaustu chłopca, którego dotyka niewyobrażalne cierpienie, rzuciła amerykańską opinię publiczną do stóp Jerzego Kosińskiego – mitomana, podtrzymującego, że świat przedstawiony Malowanego ptaka opowiada zdarzenia, które spotkały autora w rzeczywistości obiektywnie istniejącej. Nie jest to prawda. 

Continue reading “Jerzy Kosiński. Geniusz literatury czy wybitny oszust?” »

„Good night, Dżerzi” – J. Głowacki. Kosiński i jego demony

Jerzy Kosiński to postać tragiczna, która swój tragizm potrafiła wykreować. Pisarz w sumie dość przeciętny, osobowość niezwykła. Kiedy jego życie nagle się zakończyło w 1991 roku, wielu zadawało sobie pytanie, czy samobójstwo było także elementem przerażającej gry, w jaką wdał się Kosiński, wyjeżdżając z Polski, pisząc po angielsku, wciąż atakując, ironizując, szokując. Po blisko dwudziestu latach jego postać wydaje się mocno zapomniana – zarówno w kraju, z którego wyemigrował, jak i w Ameryce, jaka przed laty przyjęła go z otwartymi ramionami i pozwoliła na artystyczny rozwój. Czytając „Good night, Dżerzi” należy zadawać sobie pytanie nie tylko o to, o kim ta książka, ale także o to, kto ją napisał. Przecież Janusz Głowacki to także polski emigrant, któremu Nowy Jork daje możliwości rozwoju. Tak samo sarkastyczny, tak samo kontrowersyjny, równie mocno wyrazisty i zauważalny jak przed laty Dżerzi.

Continue reading “„Good night, Dżerzi” – J. Głowacki. Kosiński i jego demony” »