Archiwa tagu: Irena Sendlerowa

Niewygodne fakty – pogrom kielecki 1946

W maju (21), odbyła się premiera 90-minutowgo filmu dokumentalnego Michała Jaskulskiego (polski katolik) oraz Larry’ego Loewingera (amerykański Żyd) Przy Planty 7/9. Historia kieleckich wydarzeń z 4 lipca 1946 prze wiele lat była tematem zakazanym w PRL-u – tego dnia Polacy (milicjanci i zwykli obywatele) zamordowali 40 żydowskich sąsiadów. Przyczyną zmasowanego poruszenia polskich obywateli była przesłanka o porwaniu przez Żydów polskiego chłopca (miał być więziony w piwnicy i stać się ofiarą religijnego rytuału – historia okazała się jednak nieprawdziwa). Wydarzenie szybko przypieczętowało obraz polskiego powojennego antysemityzmu i rzuciło cień na tych, którzy bezinteresownie  w okresie wojny i okupacji ratowali (często stawiając na szali życie własne i swoich rodzin; za udzielanie Żydom schronienia hitlerowskie Niemcy karali Polaków śmiercią) Żydom życie (wspomnieć choćby Irenę Sendlerową).

Pogrzeb ofiar pogromu kieleckiego. Fot.: Archiwum

Pogrzeb ofiar pogromu kieleckiego. Fot.: Archiwum

Film Przy Planty 7/9 powstawał aż przez 10 lat. Okoliczności powstania filmu sięgają 2006 roku, kiedy to Jaskulski i Loewinger trafiają na kielecką debatę poświęconą niechlubnym wydarzeniom. Organizatorem spotkania z mieszkańcami był Bogdan Białek, psycholog,  redaktor pisma „Charaktery”, a przede wszystkim prezes Stowarzyszenia im. Jana Karskiego oraz pomysłodawca Marszu Pamięci i Pojednania (marsz odbywa się w każdą rocznicę pogromu). Bogdan Białek otworzył puszkę Pandory, jego inicjatywy pomogły pogromowi kieleckiemu opuścić mury akademickie i zakurzone regały z aktami sprawy. Zapomniana historia powraca, skłania do gorzkich, ale ważnych refleksji. Świadomość wzajemnych błędów i słabości (a te są przecież uniwersalne, niezależnie od rasy, pochodzenia czy wyznania) stała się pierwszym stumilowym krokiem do rozmów i pojednania. Reżyserzy nie mieli wątpliwości, że Bogdan Białek zostanie głównym bohaterem Przy Planty. Nie mniej ważną postacią filmu jest Miriam Guterman.

Continue reading “Niewygodne fakty – pogrom kielecki 1946” »

106. urodziny Ireny Sendlerowej

Swoje 106. urodziny obchodziłaby dzisiaj Irena Sendlerowa z domu Krzyżanowska. Odznaczona tytułem Sprawiedliwą wśród Narodów Świata (1965) polska działaczka społeczna uratowała w latach wojny i okupacji około 2,5 tys. dzieci pochodzenia żydowskiego. Historia Ireny Sendlerowej przez wiele lat pozostawała wiedzą niewygodną. O jej czynie wiedzieli nieliczni. Zmieniła to dopiero sztuka Life in a Jar, którą w 1999 r. wystawił (wspólnie ze swoimi uczennicami) nauczyciel z USA.

Pierwsza biografia I. Sendlerowej autorstwa Anny Mieszkowskiej.

Pierwsza biografia I. Sendlerowej autorstwa Anny Mieszkowskiej.

O swoich dokonaniach mówiła: „Ogromnie mnie osobiście krępuje cała ta otoczka, która nieustannie robi z nas bohaterów. […] Robiliśmy to jako rzecz zupełnie normalną, w myśl zasady, że jak człowiek tonie, to ten drugi musi mu podać rękę lub choć mały palec. To podkreślanie nadzwyczajności naszych prac jest żenujące”[1]. Polska działaczka charytatywna podkreślała, że jej działaniom przyświecała prosta (choć w latach wojny i okupacji niekoniecznie) zasada ratowania człowieka, niezależnie od stanu i pochodzenia. Czyn – przez wielu nazywany bohaterski – wynikał po prostu, jak przekonywała, z potrzeby serca.

Irena Sendlerowa trafiła do getta warszawskiego na „własne żądanie”. Od dyrektora Miejskich Zakładów Sanitarnych otrzymała fikcyjną przepustkę jako pracownik zatrudniony  przy dezynfekcji. Po wejściu do getta I. Sendlerowa zakładała, na znak solidarności z Żydami, opaskę Dawida. Jako członkini „Żegoty” (Rada Pomocy Żydom) i we współpracy z polskimi organizacjami pomocowymi przemycała dzieci z getta na „aryjską stronę”. Wyprowadzone z piekła dzieci trafiały do domów zastępczych oraz sierocińców. Sama działaczka szczęśliwym biegiem uniknęła śmierci – 21 października 1943 r. została aresztowana przez Gestapo i po trzymiesięcznym śledztwie skazana na śmierć (kartoteka-lista uratowanych dzieci nie została odnaleziona przez Niemców; sporządzoną przez I. Sendlerową listę przechowywała – w słoiku – jej przyjaciółka). Dzięki zbiórce pieniędzy zorganizowanej przez „Żegotę”, I. Sendlerowa wyszła na wolność. Kilka miesięcy później wzięła udział (jako pielęgniarka) w powstaniu warszawskim. Po wojnie nie pozostała bierna wobec biedy i krzywdy – zaangażowała się w działania Polskiego Czerwonego Krzyża, zakładała domy opieki społecznej. Za współpracę z Armią Krajową była podczas przesłuchań (oskarżona o zatrudnianie byłych żołnierzy AK) torturowana przez SB (straciła wtedy dziecko). Działaczka „Solidarności”.

Continue reading “106. urodziny Ireny Sendlerowej” »

Polacy szakalami? O antysemityzmie naszym w książkach J. T. Grossa [ESEJ]

Gross J. T., Złote żniwa, Znak, Kraków 2011. W przedwojennej Polsce, Rumunii czy na Węgrzech polityczny antysemityzm był jeszcze bardziej rozpowszechniony. A jeśli dopełnimy ten obraz antysemityzmem Kościołów chrześcijańskich, pamiętając o ich ogromnym społecznym autorytecie, to trudno się dziwić, że eliminacja Żydów [...] przyjmowana była [...] z zadowoleniem jak kontynent długi i szeroki (ss. 36-37).

Gross J. T., Złote żniwa, Znak, Kraków 2011. W przedwojennej Polsce, Rumunii czy na Węgrzech polityczny antysemityzm był jeszcze bardziej rozpowszechniony. A jeśli dopełnimy ten obraz antysemityzmem Kościołów chrześcijańskich, pamiętając o ich ogromnym społecznym autorytecie, to trudno się dziwić, że eliminacja Żydów […] przyjmowana była […] z zadowoleniem jak kontynent długi i szeroki (ss. 36-37).

Tajemny akord pamięci zagra trącony ponownie przez anielskie struny naszej natury

Pod koniec marca 2011 roku ukazała się (nakładem wydawnictwa Znak) kolejna książka Jana Tomasza Grossa, polskiego historyka pochodzenia żydowskiego. Inspiracją do napisania Złotych żniw stała się publikacja w Gazecie Wyborczej czarno-białej fotografii. Na zdjęciu grupa okolicznych mieszkańców Treblinki rozkopuje masowe groby Żydów w celu… poszukiwania kosztowności. Mimo że zdjęcie ujrzało światło dzienne już trzy lata temu (przed wydaniem Złotych żniw), to kontrowersyjna publikacja na łamach Gazety nie spowodowała debaty publicznej i rozeszła się po kościach.

Rola hitlerowskich Niemiec

Historia zagłady Żydów w Europie podczas II wojny światowej oraz obejmująca lata po jej zakończeniu jest problematyką, po którą chętnie sięga J. T. Gross (1947). Polityka masowej zgłady, prowadzona przez faszyzujące się Niemcy od momentu przejęcia władzy przez A. Hitlera, wydaje się tematem zamkniętym, który najlepiej odłożyć ad acta (z historycznego punktu widzenia). Nie da się bowiem zaprzeczyć, że bezpośrednią przyczyną eksterminacji europejskich Żydów była nieludzka ideologia nazistów, dla których społeczności zamieszkujące tereny wschodnie stanowiły rasy podrzędne (Słowianie) i ekstrapodrzędne (Żydzi), uważane za wybryk Matki Natury, rasę niegodną życia. Wszystko to, co nie było aryjskie, było gorsze i z góry skazane na wyniszczenie (tak zwana idea wyższości krwi rasy aryjskiej).

Continue reading “Polacy szakalami? O antysemityzmie naszym w książkach J. T. Grossa [ESEJ]” »