Nagroda Literacka dla Autorki Gryfia 2016 dla Anny Janko [LAUDACJA]

Laureatką 5. edycji Ogólnopolskiej Literackiej Nagrody dla Autorki GRYFIA została Anna Janko za Małą zagładę (Wydawnictwo Literackie, 2015).  

Nagrodzona powieść

Nagrodzona powieść

Joanna Laprus-Mikulska, przewodnicząca Nagrody, wygłosiła laudację: „Mała zagłada Anny Janko to książka szczególna, intymna i bolesna; książka, która zapada w pamięć, przynosi bóle serca, nie pozwala zasnąć. To książka, w której czytelnik mimochodem, bo Janko jest daleka od emocjonalnych sztuczek, staje po stronie narratora, przestaje obserwować i sam zaczyna uczestniczyć w opowiadanej historii. Książka Anny Janko opowiada o pacyfikacji małej wsi na Zamojszczyźnie, ta wieś nazywa się Sochy i mieszka w niej 9-letnia Teresa Ferenc. 1 czerwca [1943 roku – popr. moje, J. Lupras-Mikulska dwukrotnie podaje błędną datę 1944] wieś przestaje istnieć. Przestają istnieć rodzice Tereski, sąsiedzi, koleżanki, koledzy. Istnieje Tereska, by za kilka lat stać się matką Anny Janko. Ale Tereska nie istnieje sama, chociaż przestaje istnieć jej świat, bo po takich wydarzeniach można tylko umrzeć lub narodzić się na nowo. Tereska istnieje z pamięcią, z pamięcią, której nie chce, ale którą przekazuje swojej córce, bo, jak wiadomo, traumy dziedziczy się w genach. Po latach córka napisze: »Zabrałam ci, mamo, twoją historię, twoją apokalipsę. Karmiłaś mnie nią, gdy byłam mała, szczyptą po trochu, żeby mnie tak całkiem nie otruć, ale się uzbierała, mam ją we krwi«. […] Mała zagłada to książka o traumie, która nie pozwala do końca dorosnąć, i która już zawsze będzie miała twarz przerażonego dziecka zetkniętego z apokalipsą. Ale Mała zagłada jest nie tylko przejmującym pod względem narracyjnym obrazem zbrodni wojennej, niezawinionego cierpienia. Pacyfikacja zamojskiej wsi  staje się punktem wyjścia, by zadać pytanie o genezę zbrodni w ogóle, jej konstrukcję i motywację. W ten sposób Mała zagłada Anny Janko staje się czymś więcej – staje się traktatem o istocie zła”.

Continue reading “Nagroda Literacka dla Autorki Gryfia 2016 dla Anny Janko [LAUDACJA]” »

Andrzej Chodacki o wojnie. „Brunatna fala”

BRUNATNA FALA

Dym zasnuwał poszarpane nalotem śródmieście. Z jego zemdlonego wojną wnętrza wychynęły cienie w mundurach Wehrmachtu. Poszarpane bluzy obciążone granatami zwisały na zmordowanych mężczyznach. Wycofywali się z rejonu ciężkich walk z Sowietami.

Obok nich cywile, przykuleni przy nadpalonych kikutach ścian schylali głowy, gdy krótkie, terkotliwe serie rozsiewały wokół kurz i śmierć. A tamci szli niewzruszenie. Ręce oparte na automatach, twarze pozbawione wyrazu. Oczy zapadłe, matowe, wpatrzone w punkt gdzieś na linii bezsensownego marszu.

Co robili ci ludzie w miejscu tak nabrzmiałym pychą i nienawiścią? I która z nich, tych najgorszych ludzkich cech była w tym miejscu pierwsza?

Continue reading “Andrzej Chodacki o wojnie. „Brunatna fala”” »

Poeci, do piór! [KONKURS POETYCKI]

Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna im. Stefana Żeromskiego w Będzinie ogłosiła IX edycję Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego im. Władysława Stefana Sebyły. Konkurs ma charakter otwarty, mogą w nim wziąć udział osoby do 18. roku życia, osoby dorosłe oraz twórcy nieprofesjonalni, których wiersze nigdy wcześniej nie były publikowane.

Organizator konkursu. Fot.; materiały prasowe.

Organizator konkursu. Fot.; materiały prasowe.

Konkurs składa się z kliku etapów. W pierwszym uczestnicy nadsyłają – na adres biblioteki – swoje utwory (termin mija 29 kwietnia br.). W kopercie powinno się znaleźć pięć wierszy, każdy z nich w pięciu egzemplarzach. Autor jest również zobowiązany załączyć pisemną zgodę na przetwarzanie danych osobowych (szczegóły w regulaminie konkursu). W drugim etapie organizatorzy powołują członków jury, których obrady potrwają od 9 do 30 maja br. 10 czerwca uczestnik otrzyma powiadomienie o zakwalifikowaniu się do finału, zaś laureata poznamy 17 czerwca, podczas ceremonii ogłoszenia wyników i wręczenia nagród. Partnerami konkursu zostali: Instytut Mikołowski im. Rafała Wojaczka w Mikołowie, Towarzystwo Historyczne im. Szembeków w Warszawie oraz Urząd Miejski w Będzinie.

Celami konkursu są, jak czytamy w regulaminie, m.in.: rozbudzanie zainteresowań twórczością poetycką, budowanie kompetencji językowych, kształtowanie świadomych i twórczych postaw wobec języka polskiego czy upamiętnienie Władysława Stefana Sebyły.

Continue reading “Poeci, do piór! [KONKURS POETYCKI]” »

Biografia legendy Piwnicy Pod Baranami – W. Dymnego [RECENZJA]

Wąs M., Dymny. Życie z diabłami i aniołami, Znak, Kraków 2016

Wąs M., Dymny. Życie z diabłami i aniołami, Znak, Kraków 2016

Na polskim rynku wydawniczym pojawiła się, jak przekonuje wydawca, pełna biografia Wiesława Dymnego autorstwa Moniki Wąs. Dymny. Życie z diabłami i aniołami (Znak, 2016) jest próbą opisania trudnej, wielowymiarowej osobowości legendy Piwnicy pod Baranami – autorka, badając życie i twórczość artysty, niewątpliwie włożyła dużo wysiłku, by oddać do rąk czytelników dobrze opracowaną biografię. Historia Wiesława Dymnego, współzałożyciela sławnej krakowskiej Piwnicy, do dziś pozostaje obrazem z brakującymi puzzlami, sam jej bohater wymyka się jednoznacznym ocenom i interpretacjom; jednak Dymny. Życie z diabłami i aniołami to nie tylko sprawna, bogata w materiały źródłowe biografia, ale przede wszystkim wielogłosowa opowieść o człowieku, którego historia, biograficzne i środowiskowe uwarunkowania zdeterminowały postawy oraz sposób postrzegania rzeczywistości. Autorka, jak sama stwierdza we wstępie do książki, nie stroniła od legend i mitotwórczych opowieści na temat krakowskiego artysty. Na potrzeby swojej pracy wykorzystała rozmowy z przyjaciółmi i bliskimi Dymnego, m.in. z Anną Dymną, drugą żoną piwniczanina, Lechosławem Dymnym, bratem rysownika i poety, Jerzym Cnotą, aktorem i przyjacielem Dymnego (również niezastąpionym „towarzyszem niedoli” w  autodestrukcji), reżyserem Kazimierzem Kutzem czy krytykiem literackim i poetą Stanisławem Stabro. Nie mniej miejsca zajęły wspomnienia z książek i artykułów, zaś literackość, czy synkretyzm gatunkowy biografii M. Wąs został uzupełniony przez włączenie fragmentów prac samego W. Dymnego, m.in. opowiadań, scenariuszy oraz tekstów piosenek (wykonywanych m.in. przez Ewę Demarczyk, Ewę Sadowską czy zespół Skaldowie).

Narracja Dymnego odsłania przed czytelnikami bohatera, którego życie i twórczość wymykały się jednoznacznym ocenom oraz klasyfikacji, bowiem „Wiesiek w sumie był rozdarty, rozproszony, nie mieścił się ze wszystkimi swoimi możliwościami i ambicjami w jednej dziedzinie”[1] – wspominał Leszek Długosz. A talentów W. Dymny miał aż nadto: malarz, rysownik, kabareciarz, aktor, poeta, scenarzysta, scenograf, stolarz, krawiec… Ale również:  awanturnik, prowokator, polski, jak zwykło się mówić, James Dean i krakowski Sugar Man. W jednym z udzielonych wywiadów („Film”, 1967 r.) powiedział: „W sztuce – przed talentem i umiejętnościami – obowiązuje uczciwość względem siebie samego”[2]. Ta życiowa bezkompromisowość, chęć doświadczenia wszystkiego oraz artystyczna pogoń kontrastowała, według Tadeusza Kwinty (artysty związanego z Piwnicą pod Baranami) z brakiem wiary w siebie. Dymny „[…] nie przywiązywał się do tego, co tworzył, często nie dostrzegał w tym wartości”[3], a kariera mało go obchodziła. Mimo obrazowej nieuchwytności tak złożonej osobowości, M. Wąs podjęła próbę poskładania niektórych elementów życia i twórczości Wiesława Dymnego. Kluczem do jego życiowego temperamentu (wyrażanego nie tylko pełnią życia, ale również skłonnością do awantur oraz bijatyk) i artystycznego talentu staje się, wg autorki, młodość artysty – młodość naznaczona nie tylko klimatem domu rodzinnego, ale także okresem wojny i sowiecko-niemieckiej okupacji.

Continue reading “Biografia legendy Piwnicy Pod Baranami – W. Dymnego [RECENZJA]” »