Polacy szakalami? O antysemityzmie naszym wg J. T. Grossa [ESEJ]

Gross J. T., Złote żniwa, Znak, Kraków 2011. W przedwojennej Polsce, Rumunii czy na Węgrzech polityczny antysemityzm był jeszcze bardziej rozpowszechniony. A jeśli dopełnimy ten obraz antysemityzmem Kościołów chrześcijańskich, pamiętając o ich ogromnym społecznym autorytecie, to trudno się dziwić, że eliminacja Żydów [...] przyjmowana była [...] z zadowoleniem jak kontynent długi i szeroki (ss. 36-37).

Gross J. T., Złote żniwa, Znak, Kraków 2011. W przedwojennej Polsce, Rumunii czy na Węgrzech polityczny antysemityzm był jeszcze bardziej rozpowszechniony. A jeśli dopełnimy ten obraz antysemityzmem Kościołów chrześcijańskich, pamiętając o ich ogromnym społecznym autorytecie, to trudno się dziwić, że eliminacja Żydów […] przyjmowana była […] z zadowoleniem jak kontynent długi i szeroki (ss. 36-37).

Tajemny akord pamięci zagra trącony ponownie przez anielskie struny naszej natury

Pod koniec marca 2011 roku ukazała się (nakładem wydawnictwa Znak) kolejna książka Jana Tomasza Grossa, polskiego historyka pochodzenia żydowskiego. Inspiracją do napisania Złotych żniw stała się publikacja w Gazecie Wyborczej czarno-białej fotografii. Na zdjęciu grupa okolicznych mieszkańców Treblinki rozkopuje masowe groby Żydów w celu… poszukiwania kosztowności. Mimo że zdjęcie ujrzało światło dzienne już trzy lata temu (przed wydaniem Złotych żniw), to kontrowersyjna publikacja na łamach Gazety nie spowodowała debaty publicznej i rozeszła się po kościach.

Rola hitlerowskich Niemiec

Historia zagłady Żydów w Europie podczas II wojny światowej oraz obejmująca lata po jej zakończeniu jest problematyką, po którą chętnie sięga J. T. Gross (1947). Polityka masowej zgłady, prowadzona przez faszyzujące się Niemcy od momentu przejęcia władzy przez A. Hitlera, wydaje się tematem zamkniętym, który najlepiej odłożyć ad acta (z historycznego punktu widzenia). Nie da się bowiem zaprzeczyć, że bezpośrednią przyczyną eksterminacji europejskich Żydów była nieludzka ideologia nazistów, dla których społeczności zamieszkujące tereny wschodnie stanowiły rasy podrzędne (Słowianie) i ekstrapodrzędne (Żydzi), uważane za wybryk Matki Natury, rasę niegodną życia. Wszystko to, co nie było aryjskie, było gorsze i z góry skazane na wyniszczenie (tak zwana idea wyższości krwi rasy aryjskiej).

Continue reading “Polacy szakalami? O antysemityzmie naszym wg J. T. Grossa [ESEJ]” »

Ks. J. Tischner. W dramacie zbawienia Ty i Ja [RECENZJA]

Ks. Tischner J., Myślenie w żywiole piękna, Wydaw. Znak, Kraków 2013

Ks. Tischner J., Myślenie w żywiole piękna, Wydaw. Znak, Kraków 2013

Myślenie w żywiole piękna (2013), zbiór szkiców literacko-filozoficznych, recenzji oraz wystąpień z lat 80. oraz 90. XX wieku odsłaniają czytelnikowi autora, żeby użyć sformułowania Ericha Fromma, zaangażowanego wobec bytu – tego tu i teraz. Terencjusz postulował: Człowiekiem jestem: nic co ludzkie – nie jest mi obce. Strona po stronie, rozdział po rozdziale Tischner coraz głębiej zanurza się w „żywiole”. Czym jednak jest ten „żywioł”? W sensie elementarnym, potocznie znanym, żywioł desygnuje to, co dynamiczne, nad czym często nie możemy zapanować. Ale żywioł, określenie, które dość często występuje w myśleniu tischnerowskim, to również coś, co może stawiać człowieka w sytuacji trudnej, skonfliktowanej moralnie, etycznie czy, jak się okazuje, estetycznie. Źródło żywiołu bije zarówno „z góry”, jak i od „dołu” – to źródło i wymiar życia. Żywiołom możemy się poddać, płynąć z ich prądem, składać „gadaninę” i bezrefleksyjnie zasilić szeregi sokratejskich „szerokich kół”.

Continue reading “Ks. J. Tischner. W dramacie zbawienia Ty i Ja [RECENZJA]” »

Bajki Oscara Wilde’a. „Prawdziwy Przyjaciel”

Wilde O., Bajki, przeł. Maria Feldmanowa, Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek, Warszawa 1988

Wilde O., Bajki, przeł. Maria Feldmanowa, Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek, Warszawa 1988

Tak. To prawda. Oscar Wilde, który zasłynął dzięki mrocznej powieści Portret Doriana Graya, ukazuje zupełnie inne oblicze własnej natury w zbiorze bajek (przypowiastek) literacko-filozoficznych.

Dandysowa nonszalancja i silna osobowość brytyjskiego pisarza tym razem błyskotliwym stylem, z wymownym (właściwym dla pierwotnych form bajek) morałem ukazuje świat w krzywym zwierciadle i obnaża nasze słabości (np. podwójną moralność, skoncentrowanie na dobrach doczesnych, zanik wrażliwości, pragmatyzm…).

Krótki zarys gatunkowy 

Bajka, jako gatunek z pogranicza epiki i liryki, jest jedną z nielicznych form wyrazu literackiego, która dzięki swoim właściwościom – np. alegoryczność, morał wyrażony na początku lub końcu, dydaktyzm – w sposób pośredni odnosi się do zastanej rzeczywistości.

Continue reading “Bajki Oscara Wilde’a. „Prawdziwy Przyjaciel”” »

O narcyzmie naszym

"Narcyz" (olej na płótnie) M. Caravaggia (XVI w.).

„Narcyz” (olej na płótnie) M. Caravaggia (XVI w.).

W życiu bardzo często spotykamy się z określeniem „narcyzmu”, kojarzonym najczęściej (z klinicznego punktu widzenia) z pewnym stanem chorobowym. Mnie jednak interesuje narcyzm jako zjawisko kulturowe i swoisty obraz kondycji współczesnego człowieka.

O bogach

Nie jest tajemnicą, że mity spełniały w starożytnych cywilizacjach wiele użytecznych funkcji. Odpowiadały nie tylko o powstaniu świata i bogów, ale często za pomocą symbolu i wymownej historii wyjaśniały stałe skłonności człowieka. Nieraz mity stanowiły swoistą, legendarną literaturę moralizującą, parenetyczną – opowiadaną lub czytaną ku przestrodze; takim też mitem jest nieszczęśliwa historia Narcyza, niezwykle pięknego młodzieńca, który cały swój czas poświęcał na polowanie i wyprawy w knieje.

Continue reading “O narcyzmie naszym” »