Archiwa tagu: E. Fromm

Perspektywy i niepokoje społeczeństwa informacyjnego

Jeden z najbardziej znanych i cenionych polskich medioznawców stwierdził[1], że człowiek jako istota społeczna (o czym pisał już starożytny filozof Arystoteles), a więc wchodząca w interakcje z otoczeniem-środowiskiem, nie może nie komunikować. Na swój literacki sposób ową prawdę wyraził także polski publicysta oświeceniowy Stanisław Staszic – „[…] bez towarzystwa [społeczeństwa – dop. moje] nawet pomyśleć się nie da”[2]. Dzisiaj, w XXI wieku, z biegiem kolejnych stuleci i opanowaniem przez człowieka coraz to nowszych form komunikowania (od mowy i alfabetu po telegraf, telewizję i wreszcie komputery), żyjemy w epoce Homo Communicans. 

Continue reading “Perspektywy i niepokoje społeczeństwa informacyjnego” »

Mieć czy być? Nasze spieniężone życie

Temat wiodący w czerwcowym wydaniu miesięcznika Znak. Fot.: Mariusz Rakoski

Przysłowia są ponoć mądrością, wyrażają pewne utarte, powiedzmy, prawdy. Jedno z nich mówi: jeśli nie wiadomo o co chodzi, to idzie o pieniądze. Dzisiaj, w dobie konsumpcjonizmu, zaniku krytycznego myślenia oraz owczego pędu w kierunku bogacenia „się”, coraz częściej słyszymy o tak zwanym zjawisku finansjalizacji życia społecznego. To, co wiąże człowieka z dobrami/wartościami materialnymi, a niewątpliwie dobra te generuje pieniądz, nie jest nowym problemem we współczesnej filozofii. Erich Fromm (zm. w 1980 r.) w swojej sztandarowej pracy Mieć czy być napisał: „Ponieważ społeczeństwo, w którym żyjemy, owładnięte jest pragnieniem nabywania własności i opanowane głodem zysku, przeto rzadko udaje się nam dostrzec świadectwo egzystencjalnego modus bycia, a większość ludzi postrzega modus posiadania jako najbardziej naturalny sposób urzeczywistnienia egzystencji czy też wręcz jako jedyny akceptowalny sposób życia”[1]. Jednak nie sam konflikt między modusem bycia a modusem posiadania jest punktem wyjściowym rozważań w najnowszym wydaniu miesięcznika „Znak” – autorzy, m.in. Beata Chomątkowska w artykule Życie pod kreską oraz Wiesław Gumuła w eseju Zjawisko finansjalizacji, podejmują kwestię pieniądza, który warunkuje relacje międzyludzkie. A jeśli relacje międzyludzkie, to na horyzoncie muszą pojawić się takie kwestie, jak: odpowiedzialność, wolność/zniewolenie czy zobowiązania wobec innych. Mimo że Gabriel Marcel (zm. 1973) nie pojawia się w przywołanych opracowaniach, to jego próba wniknięcia w tajemnicę bytu (francuski myśliciel reprezentuje tak zwany nurt egzystencjalizmu chrześcijańskiego) wyrażona w Być czy mieć najlepiej oddaje zakres problematyki Spieniężonego życia. Marcel bowiem pisze: „Nie mam prawa podejmować zobowiązania, którego materialnie nie będę mógł dotrzymać (czy raczej o którym powinien bym wiedzieć, będąc całkowicie szczerym, że go nie będę mógł dotrzymać). Lekkomyślność”[2]. W przywołanym kontekście wyłaniają się pytania, które czytamy we wstępie miesięcznika: Jak zmienił się świat poprzez powszechną finansalizację życia? Dlaczego dług to coś więcej niż kredyt? Co tak naprawdę jesteśmy sobie winni?

Continue reading “Mieć czy być? Nasze spieniężone życie” »

Prawo ateisty. Rozmowa z N. Sankari

Z Niną Sankari, wiceprezeską Koalicji Ateistycznej, filolożką rosyjską i mgr języka i cywilizacji po studiach na paryskiej Sorbonie, rozmawiamy m.in. o nadchodzących Dniach Ateizmu w Warszawie, polskich tradycjach ateizmu, wolności sumienia i krzyżowaniu przestrzeni publicznej. Rozmawiał: Mariusz Rakoski. 

Nina Sankari. Z wykształcenia lingwistka: filolożka rosyjska po studiach w b. ZSRR, mgr języka i cywilizacji francuskiej po studiach na paryskiej Sorbonie, mówi biegle pięcioma językami. Działaczka feministyczna i laicka, ateistka, racjonalistka, wolnomyslicielka z dużym doświadczeniem zawodowym i organizacyjnym we współpracy międzynarodowej. Informacja oraz zdjęcie: www.koalicjaateistyczna.pl

Mariusz Rakoski: W Warszawie odbędą się po raz kolejny Dni Ateizmu. Jest Pani jedną z inicjatorek tego kontrowersyjnego wydarzenia. Jak to się stało, że w państwie, w którym większość deklaruje wiarę w Boga (pomijając wyznanie), odbywa się tego rodzaju święto? Czy możemy powiedzieć, że organizacja Dni Ateizmu powstała na zapotrzebowanie naszego społeczeństwa?

Nina Sankari: Dni Ateizmu odbędą się w Warszawie dopiero po raz drugi. Trzy lata temu obył się tylko Marsz Ateistów i Rekonstrukcja egzekucji Kazimierza Łyszczyńskiego. Ale już wtedy planowaliśmy organizację kongresu, międzynarodowego wydarzenia, na którym ateiści mogliby porozmawiać o ważnych sprawach. Ważnych nie tylko dla naszego grona, ale dla społeczeństwa w ogóle: o sekularyzacji, ale także zagrożeniach ze strony fundamentalizmów religijnych w Europie i na świecie, o związkach pomiędzy miejscem religii w życiu publicznym a demokracją itd. W zeszłym roku udało się nam zorganizować taki kongres z szeregiem paneli, w których analizowano m.in. wpływ religii na sytuację kobiet, osób LGBT, ogólnie na prawa człowieka i obywatela, na funkcjonowanie demokracji. Byliśmy zaskoczeni wysoką frekwencją. Klub Księgarza nie był w stanie pomieścić wszystkich chętnych, część publiczności stała. W naszym wydarzeniu wzięli udział goście zagraniczni, w tym znany hinduski racjonalista Sanal Edamaruku, który musiał szukać schronienia w Europie po tym, jak zdemaskował fałszywy cud w kościele w Bombaju oraz Maryam Namazie, wybitna irańska ateistka i feministka, żyjąca na wygnaniu w Wielkiej Brytanii, współzałożycielka sieci Ex-Muslims na świecie. Nie zapomnę łez w jej oczach podczas oglądania inscenizacji ścięcia Kazimierza Łyszczyńskiego i potem jej płomiennego wystąpienia, w którym wspomniała o tzw. apostatach i bluźniercach w Iranie i innych krajach Islamu, którzy po dziś dzień płacą torturami i śmiercią za ateizm. W Polsce – kraju, który w ostatnim ćwierćwieczu zamienił państwowy ateizm na państwo wyznaniowe, funkcjonujące w obu przypadkach ze szkodą dla demokracji, postępująca klerykalizacja prawa i wszystkich dziedzin życia (politycznego, społecznego, a nawet ekonomicznego) – rodzi się wyraźne zapotrzebowanie nie tylko na antyklerykalizm, ale także na ateizm. Niebagatelny wpływ ma na to coraz większa liczba ujawnianych skandali finansowych i obyczajowych, w który zamieszani są ludzie Kościoła. W tym roku na Dni Ateizmu zarejestrowało się dwukrotnie więcej osób niż w zeszłym.

Continue reading “Prawo ateisty. Rozmowa z N. Sankari” »

O miłości. Teorie filozoficzno-teologiczne (od Platona do Fromma)

Czym jest miłość? Właściwie niewiele o niej wiemy, gdyż – posłużę się porównaniem Andrzeja Sapkowskiego – „[…] z miłością jest jak z gruszką. Jest słodka i ma kształt. Spróbuj zdefiniować kształt gruszki”. Z drugiej strony miłość nie zawsze jest słodka, czasami cierpka, i jak gruszka może stanąć w gardle. Jedno natomiast wiemy – miłość jest specyficznym archetypem tak często podejmowanym w literaturze, filozofii i innych sztukach, bowiem przy całym znoju ludzkiego życia – pragniemy miłości, tęsknimy za nią. Tęsknimy za utraconą krainą wiecznej szczęśliwości…

Tanatos (zło, egoizm) wałczący z Erosem (dobro, miłość). W mitologii greckiej Eros wyłonił się z Chaosu jako siła rozmanżania.

Platońska teoria dwóch erosów

Starożytny filozof założył, że w człowieku ścierają się ze sobą dwie siły. Jedna z nich uszlachetnia (Eros) i wynosi człowieka na wyższy poziom poznania; druga natomiast skłania do działań egoistycznych (Tanatos).

Continue reading “O miłości. Teorie filozoficzno-teologiczne (od Platona do Fromma)” »