Rok 2016 Rokiem Henryka Sienkiewicza

Senat Rzeczypospolitej Polskiej postanowił, że nadchodzący 2016 rok będzie Rokiem Henryka Sienkiewicza. Tą decyzją senatorowie pragną uczcić polskiego pisarza, przypomnieć rodakom jego dorobek literacki oraz upamiętnić 100. rocznicę śmierci (zmarł 15 listopada 1916 r.).

„Portret Henryka Sienkiewicza”, Kazimierz Modrasewicz. Źródło: Wikipedia.

„Portret Henryka Sienkiewicza”, Kazimierz Modrasewicz. Źródło: Wikipedia.

O decyzji poinformował – na Twitterze – Rafał Ślusarz. Za uchwałą opowiedziało się 79 senatorów, jeden – Michał Borowski – wstrzymał się od głosu. Jak czytamy w uchwale (opublikowanej 18 grudnia br.), dzieła Sienkiewicza „[…] są istotną częścią dziedzictwa kulturowego narodu. W czasach zniewolenia pisał dla pokrzepienia serc, a Jego książki strzechy zbłądziły pod strzechy. Kolejne odcinki powieści Sienkiewicza publikowane w czasopismach gromadziły na wspólnej lekturze przedstawicieli wszystkich stanów”[1]. Marszałek senatu, Stanisław Karczewski, podkreślił również wpływ autora Trylogii na rozwój współczesnej polszczyzny, a swoją działalnością  – i publicystyczną, i literacką – miał budzić w Polakach dumę z polskości i uczyć miłości do ojczyzny: „Był i jest ambasadorem polskości, m.in. za sprawą niosącej uniwersalne wartości powieści Quo vadis, która dziś, w chwili zderzenia cywilizacji, zyskuje dodatkowe, współczesne znaczenie”[2].

Henryk Sienkiewicz (Litwos) urodził się 5 maja 1846 roku. Wychowywał się w kulcie tradycji wojskowych oraz kulturze staropolskiej: jego dziad był uczestnikiem powstania kościuszkowskiego oraz bił się w legionach H. Dąbrowskiego, ojciec zaś walczył w postaniu styczniowym (1964). Jako pozytywista pobierał nauki w Szkole Głównej (na wydziale lekarskim, prawa i filologicznym). Dyplomu jednak nie uzyskał i poświęcił się pisarstwu. Już jako autor humoresek (Humoreski z teki Worszyłły) „[…] ostro krytykował pasożytnictwo i nieużyteczność klas wyższych, a gloryfikował działalność ludzi czynu”[3]. Sienkiewicz znany był również z działalności charytatywnej: ufundował m.in. stypendium imienia swojej żony Marii dla twórców chorych na gruźlicę oraz sanatorium dla dzieci w Zakopanem. Podczas I wojny światowej wyjechał do Szwajcarii. W Vevey założył (wspólnie z Ignacym J. Paderewskim) Szwajcarski Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny.

Twórczość Henryka Sienkiewicza – nie uwzględniając tendencyjnych noweli (Szkice węglem, Latarnik czy Bartek Zwycięzca) oraz pozytywistycznych felietonów – koncentrowała się przede wszystkim na „pokrzepieniu serc Polaków”. Dla narodu znajdującego się pod zaborami, najważniejszymi wartościami stały się Bóg, Honor i Ojczyzna, a sam autor wskrzeszał w umysłach Polaków „[…] mit dawnej, siedemnastowiecznej Polski, która w momencie największego zagrożenia bytu państwowego potrafiła walczyć i zwyciężać”[4] (kluczową rolę może odgrywać tu m.in. postać Andrzeja Kmicica z Potopu). Trylogia Sienkiewicza nie tylko uskrzydlała morale Polaków, ale także była odpowiedzią na głosy wypływające z krakowskiej szkoły historycznej oraz „Teki Stańczyka”. Reprezentowali oni poglądy konserwatystów (patronem ich był Stańczyk, nadworny błazen króla Zygmunta Augusta), wg których Polacy powinni wykazywać całkowite posłuszeństwo wobec władz i wyzbyć się myśli o konspiracji i powstaniu. Krakowski „Czas”, organ prasowy Stańczyków, podkreślał, że należy pielęgnować zasady wiary i moralność katolicką. Nawoływał także do konieczności pogodzenia z losem.

Sukces na miarę światową przyniosła pisarzowi powieść Quo vadis. Obraz starożytnego Rzymu za rządów Nerona (prześladowanie chrześcijan) został nagrodzony (w 1905 r.) Literackim Noblem.

O patriotyzmie H. Sienkiewicz powiedział: „Hasłem wszystkich patriotów powinno być: przez ojczyznę do ludzkości, nie zaś dla ojczyzny przeciw ludzkości”[5].

Mariusz Rakoski

[1] Uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 grudnia 2015 roku, www.senat.gov.pl, 18.12.2015 r. [dostęp z dnia 19.12.2015 r.].

[2] Tamże.

[3] Lupas-Rutkowska Joanna, Epoki literackie, Wydaw.: Agencja Wydawnicza Jerzy Mostowski, Warszawa 2001, s. 263.

[4] Tamże, s. 265.

[5] Cytat przywołany przez Władysława Bartoszewskiego w rozmowie z Bogdanem Borusewiczem, www.senat.gov.pl, 18 października 2012 r. [dostęp z dnia 19 grudnia 2015 r.].

Dodaj komentarz