Nagroda im. Moczarskiego dla Alexandry Richie

Poznaliśmy tegorocznego laureata Nagrody im. Kazimierza Moczarskiego. Warszawa 44. Tragiczne powstanie, autorstwa Alexandry Richie, to najlepsza historyczna książka mijającego roku. Nagrodę wręczono 4 grudnia br. w Warszawie.

Richie A., Warszawa 44. Tragiczne powstanie, tłum.  Z. Kunert, Wydaw. W.A.B., Warszawa 2014

Richie A., Warszawa 44. Tragiczne powstanie, tłum. Z. Kunert, Wydaw. W.A.B., Warszawa 2014

Kanadyjka A. Richie – rozgłos zdobyła publikacją Faust’s Metropolis o Berlinie – nad swoją nową książką pracowała aż osiem lat. Zdaniem przewodniczącego jury – prof. Henryka Samsonowicza – Warszawa 44 rzuca nowe spojrzenie na tragiczne wydarzenia z sierpnia 1944 roku w stolicy Polski. Autorka ukazała nie tylko tragiczny los miasta zrównanego przez hitlerowców niemal totalnie z ziemią. Książka została doceniona przede wszystkim za perspektywę narracyjną – jej siłą jest ukazanie powstania oczami zwykłych obywateli. Zdaniem Darii Nałęcz, jedna z jurorów Nagrody, Richie udało się uchwycić „wszechstronność spojrzenia na losy powstania”[1]. Dramatyczne zdarzenia z Warszawy nie są tylko naszą tragedią, ale wpisują się w zawiłe i wielowymiarowe czasy II wojny światowej. Drugą tajemnicą książki jest, zdaniem recenzentki, wspominana jednostkowa perspektywa narracyjna – narracja, co podkreśla Nałęcz, zapożyczona jakby z tragedii greckiej. O losie mieszkańców Warszawy, o ich sukcesach i porażkach, przesądzają niejasne siły, na które zwykli śmiertelnicy nie mają znaczącego wpływu[2]. Kto gra zatem pierwsze skrzypce w tym okrutnym świecie i cieszy się ludzkim cierpieniem niczym bogowie w mitologii greckiej? Do podobnych refleksji i trudnych pytań skłania książka Kanadyjki.

Dla „Gazety Wyborczej” autorka wyznała: „Wróciłam właśnie z Nowego Orleanu, gdzie w Muzeum II Wojny Światowej spotkałam się z wieloma czytelnikami, którzy mówili, że po przeczytaniu książki najbardziej byli zaskoczeni tym, jak ogromna tragedia dotknęła rodziny, kobiety, dzieci w Warszawie. Wiedzieli o tym, że było źle, ale nie mieli pojęcia, że aż tak źle. Moja książka nie jest pierwszą publikacją na Zachodzie o powstaniu, były też inne, jak choćby Powstanie ‘44 Normana Daviesa. Jednak wydaje się, że skala tragedii zwykłych ludzi była dotychczas mniej znana”[3].

W publikacji – książkę przetłumaczyła Zofia Kunert, wydana przez W.A.B. – czytelnik znajdzie zeznania świadków oraz uczestników walk. Autorka wykorzystała również zapiski z prywatnego archiwum prof. Władysława Bartoszewskiego (prywatnie Richie jest żoną syna profesora) oraz niemieckie i brytyjskie dokumenty. Warszawa 44 krytycznie ocenia pasywną postawę aliantów oraz nieodpowiedzialne działania polskich decydentów zrywu. Autorka jest także zdania, że Stalin mógł ocalić Warszawę przynajmniej w drugiej połowie miesiąca:  „Wolał jednak skazać je na zagładę, a sił, których mu nie brakowało, użyć do ofensywy na Bałkanach, na które od dawna ostrzył zęby”[4].

Nagroda Historyczna im. Kazimierza Moczarskiego została przyznana po raz siódmy. Do konkursu można zgłaszać książki żyjących autorów, których prace (obejmujące wydarzenia z historii Polski od 1918 roku) ukazały się w ubiegłym roku wydawniczym. Laureat Nagrody otrzymuje statuetkę w kształcie temperówki używanej przez K. Moczarskiego i czek na 50 tys. złotych. Dotychczasowymi laureatami konkursu byli m.in.: Karol Modzelewski (za Zajeździmy kobyłę historii, również ubiegłoroczny zwycięzca Nike), Marcin Zaremba, Andrzej Friszke czy Gunnar S. Paulsson.

Nagroda przyznawana jest przez Narodowe Centrum Kultury oraz Fundację im. Kazimierza i Zofii Moczarskich. Medialny patron nad wydarzeniem objęła „Gazeta Wyborcza”. Partnerem wydarzenia została Biblioteka Narodowa. Konkurs finansowany jest ze środków ministra kultury i dziedzictwa narodowego.

Kazimierz Moczarski był dziennikarzem, pisarzem oraz żołnierzem Armii Krajowej. Autor Rozmowy z katem (rozmowa z generałem SS Juergenem Stroopem).

Więcej o powstaniu w tematach polecanych poniżej. 

Mariusz Rakoski

[1] Cytat za: www.wyborcza.pl, 04.12.2015 [dostęp z dnia 05.12.2015].

[2] Zob.: tamże.

[3] Tamże.

[4] Cytat za: www.culture.pl, 05.12.2015 [dostęp z dnia 05.12.2015].

Dodaj komentarz