Dobra zmiana w kulturze. 2017 m.in. rokiem Matki Boskiej [KOMENTARZ]

Na początku listopada br. Senat Rzeczypospolitej Polskiej wybrał patronów nadchodzącego 2017 roku. W następnym roku będziemy w sposób szczególny upamiętniać aż 5 postaci ważnych dla polskiej historii i tradycji: Tadeusza Kościuszkę, Władysława Raczkiewicza, Generała Józefa Hallera, Władysława Biegańskiego oraz, co wywołało burzliwą dyskusję w senacie, Matkę Boską Częstochowską. W poczet zasłużonych dla polskiej kultury nie został włączony – większością głosów senatorów PiS – poeta Bolesław Leśmian.

Boleslaw Lesmian – poeta. Reprodukcja: Piotr Mecik / FORUM

Tegoroczna decyzja senacka jest wyjątkowa – niekoniecznie w pozytywnym słowa tego znaczeniu – z uwagi nie tylko na wybrane osobistości, ale również ich ilość. W ubiegłym roku Senat RP wybrał dwie postacie, jedną grupę oraz jedno wydarzenie: Henryka Sienkiewicza, Feliksa Nowowiejskiego, Cichociemnych oraz uczcił Jubileusz 1050-lecia Chrztu Polski. W tym roku senat zdecydował się – zgodnie z regulaminem – aż na 5 osobistości, czyli maksymalną liczbę. Zdaniem Bogdana Klicha, senatora z PO, podobne wybory obniżają rangę poszczególnych decyzji[1], jednak w opinii senatorów PiS przyszedł czas, po latach zaniedbań w PRL i po 1989 roku, upamiętnienia tych, „dzięki którym Polska przez pokolenia mogła przetrwać”[2]. Nie wiem, w jakiej Polsce żyli Panowie senatorowie, ale w ostatnich latach decyzjami państwowymi oddawano hołd m.in. takim Polakom, jak: papież Jan Paweł II (2015), kronikarz Jan Długosz (2015), emisariusz Polski i historyk Jan Karski (2014), poeta Julian Tuwim (2013) czy pedagog Janusz Korczak (2012). Decyzja senatu z 4 listopada 2016 r., ustanawiająca patronów na 2017 r., musi skłaniać do krytyki: wśród wyłonionych postaci mamy trzy, które zasłużyły się, w uogólnieniu, w wojskowości i walkach o niepodległość (Kościuszko, Haller, Raczkiewicz), jedna z nich – Biegański – przysłużył się społecznie badaniami nad chorobami zakaźnymi, zaś Matce Boskiej Częstochowskiej mamy być wdzięczni za ratowanie polskiej państwowości i tożsamości narodowej. Zdaniem Cezarego Ryszki z PiS, „najbardziej dobitnie królowanie Maryi zostało potwierdzone podczas ślubów Jana Kazimierza we Lwowie, który oddał Matce Boskiej swoje państwo we władanie”[3]. Wśród tak zaszczytnego grona (z decyzją ws. Matki Boskiej można się nie zgadzać, w zależności od tego, w co wierzymy: w strategię wojskową i historię czy postacie abstrakcyjne) zabrakło jednego z najlepszych poetów w dziejach polskiej literatury – Bolesława Leśmiana. Swoją drogą: w ogóle, powiedzmy, w Top5 2017 roku nie mamy żadnego humanisty (czy to literata, czy poety, czy filozofa), który poruszałby ludzkie umysły i skłaniał do krytycznego myślenia o kondycji człowieka XXI wieku. Nadzieja była w Leśmianie, jednak została pogrzebana większością głosów senatorów z PiS .

Inicjatywę uchwałodawczą o Bolesławie Leśmianie wniósł senator Jerzy Fedorowicz z PO. Jako jedyny mówił o poezji Leśmiana i recytował fragmenty Dziewczyny, jednak jego uchwała została zablokowana większością głosów: za głosowało 30 senatorów, 42 było przeciw. Nie poznaliśmy uzasadnienia decyzji, bowiem nikt z członków PiS nie zgłosił się do dyskusji (w przeciwieństwie do kandydatury Matki Boskiej; jeden z senatorów odważył się stwierdzić, że „Polska nowoczesność to maryjność”[4]). W przyszłym roku przypada 80. rocznica śmierci poety oraz 140. jego urodzin. W projekcie uchwały (druk 237 z 7 lipca 2016 r.) w sprawie ogłoszenia roku 2017 Rokiem Bolesława Leśmiana możemy przeczytać m.in.: „W poezji Leśmiana zawiera się to, co ludzkich dążeniach najbardziej bezinteresowne – pragnienie poznania i szeroko pojętej kreacji. Poezja ta dotyka spraw ostatecznych, mówi o istocie człowieczeństwa, wreszcie o najbardziej podstawowej i intymnej relacji międzyludzkiej, jaką jest miłość”[5]. Poezja Bolesława Leśmiana, określanego epigonem Młodej Polski i „poetą trzech pokoleń”, odsłaniała swój poetycki geniusz nie tylko od strony formalno-gatunkowej: reprezentant polskiego symbolizmu i impresjonizmu w poezji stawiał egzystencjalne pytania, z którymi borykamy się  na co dzień. Odpowiedzi na nurtujące pytania szukał w filozofii m.in. Fryderyka Nietzschego i Henryka Bergsona, wspomnieć choćby takie wiersze (jeszcze omawiane na lekcjach języka polskiego), jak Kowal, Deszcz jesienny czy wspomniana Dziewczyna. Decyzją senatorów (w większości z PiS) poezja Leśmiana nie jest zatem wystarczającym powodem do dumy z polskiej kultury. Nie będzie również trudnych pytań egzystencjalno-filozoficznych, ani poruszenia wyobraźni. Wszelakich odpowiedzi mamy szukać w religii. W uchwale senatu o ustanowieniu roku 2017 Rokiem Koronacji Obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, Królowej Korony Polskiej w 300. rocznicę tego wydarzenia, przeczytamy, że przywołanie wydarzeń z 1717 roku „będzie znaczącym wkładem w propagowaniu patriotycznej i religijnej tradycji Rzeczypospolitej”[6].

W komentarzu do decyzji senatorów można zacytować słowa: „Tylko pod tym krzyżem, tylko pod tym znakiem// Polska jest Polską, a Polak Polakiem”. Można również przywołać fragment listu Tadeusza Kościuszki (wroga kleru i deisty) do ks. Czartoryskiego z 1814 roku:

„Widziano rządy despotyczne posługujące się tą zasłoną religii w przekonaniu, że była ona najmocniejszą podporą ich władzy; wówczas to wyposażono w sposób możliwie najbogatszy księży kosztem nędzy ludów. Przyznano im najbardziej oburzające przywileje łącznie z zasiadaniem przy tronie. Słowem, do tego stopnia rozmnożono łaski, dobra i bogactwa duchowieństwa, że połowa narodu z tego powodu cierpi i jęczy w nędzy, podczas gdy oni nic nie robiąc opływają we wszystko”.

Polski przyjaciel Żydów i Indian, wychowywany w duchu tolerancji i renesansowego humanizmu, postulował całkowity rozdział Kościoła od państwa, twierdził, że „księża będą zawsze wykorzystywać ciemnotę i przesądy ludu. Będą posługiwać się religią jak maską, pod którą kryje się obłuda i zbrodniczość ich poczynań”[7]. Co ciekawe, tego samego Kościuszkę senatorowie PiS ogłosili patronem 2017 roku.

Mariusz Rakoski

[1] Zob.: Wilgocki Michał, Będzie Matka Boska Częstochowska. PiS Przeciw Bolesławowi Leśmianowi. Senat wybrał patronów roku 2017, www.wyborcza.pl, 04.11.2016 r. [dostęp z 15.11.2016 r.].

[2] Tamże.

[3] Tamże.

[4] Wilgocki M., tamże.

[5] Uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie ogłoszenia roku 2017 Rokiem Bolesława Leśmiana, www.senat.gov.pl, 7 lipca 2016 r. [dostęp z 15.11.2016 r.].

[6] Uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie o ustanowieniu roku 2017 Rokiem Koronacji Obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, Królowej Korony Polskiej w 300. rocznicę tego wydarzenia, www.senat.gov.pl, 4 listopada 2016 r. [dostęp z 15.11.2016 r.].

[7] Kowalski Waldemar, Polski bohater, po którym TEGO byś się nie spodziewał. Wróg kleru, przyjaciel Żydów, Indian i…, www.natemat.pl [dostęp z 15.11.2016 r.].

Dodaj komentarz