Archiwum kategorii: Literatura zagraniczna

Niemieckie media: „Mein Kampf” wraca po 70 latach

Wkrótce na półkach niemieckich sklepów z książkami zobaczymy Mein Kampf Adolfa Hitlera – biblię, jak zwykło się określać, nazistów, określającą ideologię zbrodniczego systemu, która doprowadziła do śmierci (w samej Polsce) 6 mln obywateli (w tym 3 mln Żydów). Wojna wodza nazistowskich Niemiec w ostateczności pochłonęła – wg różnych danych – od 60 do 63 mln istnień ludzkich[1]. Programowy manifest ruchu nazistowskiego III Rzeszy, głoszący m.in. wyższość rasy aryjskiej i utożsamiający Żydów z najgorszym złem, ukazał się w 1925 roku (I część, druga została opublikowana dwa lata później). Do 1945 roku sprzedano blisko 10 mln egzemplarzy.

Hitler. Mein Kampf. Wersja krytyczna. Fot.: http://www.ifz-muenchen.de/

Hitler. Mein Kampf. Wersja krytyczna. Fot.: http://www.ifz-muenchen.de/

Prawa autorskie – przyznane przez aliantów w 1948 Krajowi Związkowemu Bawarii – wygasają z 31 grudnia 2015 r. (liczone od śmierci autora książki). Z dniem 1 stycznia 2016 r. dzieło Hitlera stanie się częścią domeny publicznej; oznacza to, że z publikacji będzie można korzystać (drukowanie i rozpowszechnianie) bez ograniczeń (wynikających z prawa własności). Dotychczas Bawaria robiła wszystko, by w znacznym stopniu ograniczyć popularyzację Mein Kampf. W Polsce, po 1989 roku, książka ukazała się trzykrotnie: w 1992 roku nakładem wydawnictw SCRIPTA MANENT oraz Werset, w 2005 roku ponownej publikacji podjęło się wydawnictwo XXL. Niemiecki Kraj Związkowy Bawaria wytoczył wówczas proces przeciwko polskiemu wydawcy i sprawę wygrał (wydawca w 2009 roku został skazany na 3 miesiące więzienia w zawieszeniu na 2 lata i 10 tys. zł grzywny).

W styczniu 2016 roku ma ukazać się nowa, opatrzona komentarzami, dwutomowa wersja Mein Kampf. Nad akademicką publikacją pracuje, od 2009 roku, Instytut Historii Współczesnej. Plany wznowienia manifestu – projekt był początkowo współfinansowany przez Bawarię – spotkały się ze sprzeciwem środowisk żydowskich. We wrześniu 2014 roku Światowy Kongres Żydów (obradujący w Berlinie) podjął rezolucję, w której wyraził stanowcze „nie” jakimkolwiek edycjom Mein Kampf.  Dzieło to, jak głosi rezolucja[2], było ideologiczną podstawą do ludobójstwa i do dziś stanowi inspirację wśród neofaszystowskich środowisk (publikacja książki w obecnym czasie – mam na myśli tendencje nacjonalistyczne w całej Europie – może dolać oliwy do ognia). Kongres zwrócił również uwagę, że odpowiedzialność za katastrofę II wojny światowej ponoszą przede wszystkim Niemcy, dlatego też księgarze powinni – w przypadku wydania książki – dobrowolnie zrezygnować z jej zakupu. Simone Paulmilch, rzeczniczka Instytutu Historii Współczesnej poinformowała, że książka powstaje z myślą o szerszej publiczności; ma ona również wypełnić lukę historyczno-badawczą związaną z zwartością Mein Kampf oraz okolicznościami jej powstania. Jak czytamy na oficjalnej stronie Niemieckiego Instytutu Historii Współczesnej (Insitut für Zeitgeschichte), wydanie wersji z opatrzonymi komentarzami wiąże się nie tylko z wartością naukową: „Krytyczne wydanie »Mein Kampf« należy rozumieć jako wkład w edukację polityczną i historyczną. Celem jest dekonstrukcja Hitlera oraz jego propagandy w sposób zrównoważony, tak, by symboliczną siłę tę książki sprowadzić na ziemię. To również walka z propagandą i komercyjnymi publikacjami tej książki”[3]. Wydawca wspomina, że książka od wielu lat dostępna jest w różnych formach i sprzedawana różnymi kanałami (np. można ją kupić w antykwariatach czy za kliknięciem w Internecie), dlatego „kadrowane” Mein Kampf ma być, jak określa, „kontrofertą”[4], która posłuży obiektywnej i rzetelnej debacie. W pracy ma pojawić się około 3500 objaśniających komentarzy (m.in. na temat autentycznych osób i wydarzeń, korzeni ideologii nazistowskiej, źródeł A. Hitlera czy współczesnej dekontekstualizacji).

Continue reading “Niemieckie media: „Mein Kampf” wraca po 70 latach” »

Nagroda im. Moczarskiego dla Alexandry Richie

Poznaliśmy tegorocznego laureata Nagrody im. Kazimierza Moczarskiego. Warszawa 44. Tragiczne powstanie, autorstwa Alexandry Richie, to najlepsza historyczna książka mijającego roku. Nagrodę wręczono 4 grudnia br. w Warszawie.

Richie A., Warszawa 44. Tragiczne powstanie, tłum.  Z. Kunert, Wydaw. W.A.B., Warszawa 2014

Richie A., Warszawa 44. Tragiczne powstanie, tłum. Z. Kunert, Wydaw. W.A.B., Warszawa 2014

Kanadyjka A. Richie – rozgłos zdobyła publikacją Faust’s Metropolis o Berlinie – nad swoją nową książką pracowała aż osiem lat. Zdaniem przewodniczącego jury – prof. Henryka Samsonowicza – Warszawa 44 rzuca nowe spojrzenie na tragiczne wydarzenia z sierpnia 1944 roku w stolicy Polski. Autorka ukazała nie tylko tragiczny los miasta zrównanego przez hitlerowców niemal totalnie z ziemią. Książka została doceniona przede wszystkim za perspektywę narracyjną – jej siłą jest ukazanie powstania oczami zwykłych obywateli. Zdaniem Darii Nałęcz, jedna z jurorów Nagrody, Richie udało się uchwycić „wszechstronność spojrzenia na losy powstania”[1]. Dramatyczne zdarzenia z Warszawy nie są tylko naszą tragedią, ale wpisują się w zawiłe i wielowymiarowe czasy II wojny światowej. Drugą tajemnicą książki jest, zdaniem recenzentki, wspominana jednostkowa perspektywa narracyjna – narracja, co podkreśla Nałęcz, zapożyczona jakby z tragedii greckiej. O losie mieszkańców Warszawy, o ich sukcesach i porażkach, przesądzają niejasne siły, na które zwykli śmiertelnicy nie mają znaczącego wpływu[2]. Kto gra zatem pierwsze skrzypce w tym okrutnym świecie i cieszy się ludzkim cierpieniem niczym bogowie w mitologii greckiej? Do podobnych refleksji i trudnych pytań skłania książka Kanadyjki.

Dla „Gazety Wyborczej” autorka wyznała: „Wróciłam właśnie z Nowego Orleanu, gdzie w Muzeum II Wojny Światowej spotkałam się z wieloma czytelnikami, którzy mówili, że po przeczytaniu książki najbardziej byli zaskoczeni tym, jak ogromna tragedia dotknęła rodziny, kobiety, dzieci w Warszawie. Wiedzieli o tym, że było źle, ale nie mieli pojęcia, że aż tak źle. Moja książka nie jest pierwszą publikacją na Zachodzie o powstaniu, były też inne, jak choćby Powstanie ‘44 Normana Daviesa. Jednak wydaje się, że skala tragedii zwykłych ludzi była dotychczas mniej znana”[3].

Continue reading “Nagroda im. Moczarskiego dla Alexandry Richie” »

Michel Houellebecq. Literacki geniusz czy szarlatan?

Michel Houellebecq w studiu Programu III Polskiego Radia, 2009. Fot.: Mariusz Kubik, mariuszkubik.pl

Michel Houellebecq w studiu Programu III Polskiego Radia, 2009. Fot.: Mariusz Kubik, mariuszkubik.pl

Dla jednych  literacki prorok i nowy Céline, obrońca permanentnych wartości cywilizowanej Europy, dla innych rasista i pisarskie beztalencie, które pasożytuje na współczesnych konfliktach kulturowych. Michel Houellebecq (59 l.) w związku z ostatnimi dramatycznymi wydarzeniami opuścił Paryż i wstrzymał promocję swojej najnowszej powieści Uległość. Premiera książki przypadła na dzień, w którym islamscy fundamentaliści wtargnęli do redakcji „Charlie Hebdo”.

Tego samego dnia, w dniu zamachu, ukazało się kolejne wydanie „Charlie Hebdo”. Numer promował najnowszą powieść Houellebecqa, na okładce opublikowano karykaturę francuskiego pisarza zatytułowaną „Przewidywania czarodzieja Houellebecqa”, który replikuje m.in., że w 2015 r. straci zęby, a w 2020 będę świętował ramadan. Przed zamknięciem numeru, na kilka dni przed feralną środą, francuscy krytycy i publicyści nie pozostawili na Soumission suchej nitki. Nie po raz pierwszy zarzucili pisarzowi propagowanie nietolerancji religijnej, rasizmu i islamofobii. Jak przekonują i polscy publicyści, m.in. Edwin Bendyk z „Polityki”, powierzchowna lektura może prowadzić do takich wniosków. Powieść włącza się bowiem w głośną w ostatnich latach debatę na temat wojny dwóch światów: tego cywilizowanego (europejskiego) i barbarzyńskiego (wschodniego, islamskiego). Ten pierwszy brutalnie – o ironio na zaproszenie głów państw Europy Zachodniej – miesza się z kulturą europejską. Przewodnia fabuła książki sięga po głęboko zakorzeniony motyw kontynentu „Eurabii” – kontynentu przejętego przez mniejszość muzułmańską, która swojemu gospodarzowi, Europie, narzuciła religijne i obyczajowe wzorce. Efektem wysokiej rozrodczości mniejszości muzułmańskiej stają się w powieści takie wydarzenia, jak głęboka dekompozycja w strukturach politycznych (w 2022 roku wybory prezydenckie we Francji wygrywa przedstawiciel Bractwa Muzułmańskiego), jak i kulturowych (renomowana uczelnia w Sorbonie zostaje przejęta przez kapitał saudyjski). Sama Francja staje się republiką islamistyczną.

Continue reading “Michel Houellebecq. Literacki geniusz czy szarlatan?” »

Literacka Nagroda Nobla 2014

Patrcik Modiano

Tekst: Mariusz Rakoski

Tegorocznym laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie literatury został 69-letni Francuz Patrick Modiano – ogłosiła dzisiaj, 9 października, Akademia Szwedzka. Książki noblisty zostały przetłumaczone na ponad 30 języków. W Polsce znany w szczególności z Nawrotów nocy, Ulicy ciemnych sklepików i Zagubionej dzielnicy.

– Za sztukę pamięci i dzieła, w których uchwycił najbardziej niepojęte ludzkie losy i odkrywał świat czasu okupacji – uzasadniła Szwedzka Akademia i podkreśliła, że francuski pisarz w swojej twórczości podejmuje niezwykle ważne, szczególnie dzisiaj, tematy związane z pamięcią, zapomnieniem i tożsamością. Problematykę poszukiwania własnej tożsamości oraz wojny i okupacji podjął m.in. w powieści Ulicy ciemnych sklepików (1978, nagrodzona prestiżową Nagrodą Goncourtów). Głównym bohaterem książki jest Guy Roland, który na początku informuje czytelnika, że jest nikim. Kilka lat wcześniej utracił pamięć, dlatego zapuszcza się w labirynt otaczających rzeczy, świadków historii. Droga bohatera symbolizuje zagłębianie się w ciemne zakamarki świadomości (tytułowe ulice ciemnych sklepików), poruszamy się wśród prawd i fałszu, raz olśnieni i pewni swojego, innym razem zagubieni i zabłąkani. Ulica ciemnych sklepików to również próba odpowiedzi na pytanie, czy jesteśmy w stanie odnaleźć siebie – a może odnajdujemy kogoś innego?

Continue reading “Literacka Nagroda Nobla 2014” »