Archiwum kategorii: Reportaże – Eseje

O narcyzmie naszym

"Narcyz" (olej na płótnie) M. Caravaggia (XVI w.).

„Narcyz” (olej na płótnie) M. Caravaggia (XVI w.).

W życiu bardzo często spotykamy się z określeniem „narcyzmu”, kojarzonym najczęściej (z klinicznego punktu widzenia) z pewnym stanem chorobowym. Mnie jednak interesuje narcyzm jako zjawisko kulturowe i swoisty obraz kondycji współczesnego człowieka.

O bogach

Nie jest tajemnicą, że mity spełniały w starożytnych cywilizacjach wiele użytecznych funkcji. Odpowiadały nie tylko o powstaniu świata i bogów, ale często za pomocą symbolu i wymownej historii wyjaśniały stałe skłonności człowieka. Nieraz mity stanowiły swoistą, legendarną literaturę moralizującą, parenetyczną – opowiadaną lub czytaną ku przestrodze; takim też mitem jest nieszczęśliwa historia Narcyza, niezwykle pięknego młodzieńca, który cały swój czas poświęcał na polowanie i wyprawy w knieje.

Continue reading “O narcyzmie naszym” »

O miłości. Teorie filozoficzno-teologiczne (od Platona do Fromma)

Czym jest miłość? Właściwie niewiele o niej wiemy, gdyż – posłużę się porównaniem Andrzeja Sapkowskiego – „[…] z miłością jest jak z gruszką. Jest słodka i ma kształt. Spróbuj zdefiniować kształt gruszki”. Z drugiej strony miłość nie zawsze jest słodka, czasami cierpka, i jak gruszka może stanąć w gardle. Jedno natomiast wiemy – miłość jest specyficznym archetypem tak często podejmowanym w literaturze, filozofii i innych sztukach, bowiem przy całym znoju ludzkiego życia – pragniemy miłości, tęsknimy za nią. Tęsknimy za utraconą krainą wiecznej szczęśliwości…

Tanatos (zło, egoizm) wałczący z Erosem (dobro, miłość). W mitologii greckiej Eros wyłonił się z Chaosu jako siła rozmanżania.

Platońska teoria dwóch erosów

Starożytny filozof założył, że w człowieku ścierają się ze sobą dwie siły. Jedna z nich uszlachetnia (Eros) i wynosi człowieka na wyższy poziom poznania; druga natomiast skłania do działań egoistycznych (Tanatos).

Continue reading “O miłości. Teorie filozoficzno-teologiczne (od Platona do Fromma)” »

Pesymizm i katastrofizm w twórczości Jerzego Stempowskiego (cz. II)

Dwutomowy zbiór esejów i szkiców literackich Jerzego Stempowskiego.

Dwutomowy zbiór esejów i szkiców literackich Jerzego Stempowskiego.

Konflikt między sztuką dla sztuki a sztuką zaangażowaną i masową w sposób szczególny zajmował Pawła Hostowca, który w swoich esejach wykazał ubezwłasnowolnienie pisarzy skazanych na kapitalizm, komercję i… maszyny drukarskie. I właśnie o tym w kolejnej odsłonie wątków pesymistycznych i katastroficznych w dorobku literackim wybitego polskiego eseisty XX wieku – Jerzego Stempowskiego (ps. Pawła Hostowca).

O cudownej symbiozie literatury z maszyną

Continue reading “Pesymizm i katastrofizm w twórczości Jerzego Stempowskiego (cz. II)” »

Pesymizm i katastrofizm w twórczości Jerzego Stempowskiego (cz. I)

 Korzenie pesymizmu europejskiego – sceptycyzm (Pirron)

Ps. Paweł Hostowiec (1893-1969). Uznany za najwybitniejszego polskiego eseistę XX wieku.

Pesymizm jako postawa filozoficzna wobec życia, wyraża negatywną ocenę na otaczającą rzeczywistość. W stosunku do przyszłości charakteryzuje go brak wiary w postęp społeczny oraz w celowość życia i jego wartości. Chcąc szukać początków pesymizmu w kulturze europejskiej, warto wspomnieć o sceptykach, którzy obok stoików oraz epikurejczyków stanowili jeden z największych obrazów filozoficznych epoki hellenistycznej. Jednym z głównych przedstawicieli sceptycyzmu był grecki malarz żyjący około 376-286 r. p.n.e. – Pirron. Pirron „[…] zajął w filozofii postawę sceptyczną w przekonaniu, że ona jedna zapewni szczęście, zapewnia bowiem spokój, a szczęście jest w spokoju”[1]. Przekonania starożytnego filozofa o spokoju gwarantującym szczęście, nawiązują zapewne do szkoły stoickiej i jej głównego przedstawiciela Zenona z Kition (336-264 r. p.n.e.), który zakładał, że człowiek poprzez niezależność emocjonalną  powinien odciąć się od świata. Sposobem na pozyskanie spokoju jest niewzruszona postawa wobec tego wszystkiego, co przynosi los. I tak, jak empatia jest zdolnością do współodczuwania stanów emocjonalnych drugiego człowieka, tak stoicy afirmują stan zupełnej bezemocjonalności, nazywany dalej apatią. Człowiek powinien być panem samego siebie, odporny na skrajną euforię czy stany melancholijne. Podobnie sceptyk „[…] przekonawszy się, że jest niezdolny do rozstrzygania o jakiejkolwiek kwestii, nie zabiera głosu i ta powściągliwość zapewnia mu spokój”[2].

Continue reading “Pesymizm i katastrofizm w twórczości Jerzego Stempowskiego (cz. I)” »